Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-11-23T04:43:56.186848+00:00

Пачазабазул тӀехь: 3 Пачаби

Пачазабазул тӀехь: 3 Пачаби

1. Пачазабазул тӀехь

1. РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

2. Картаби (Пачазабазул тӀехь)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Пачазабазул тӀехь

Пачазабазул тӀехь

1. ЦеберагӀи

1. 3 Пачаби

ЦеберагӀи

Институт языка, литературы и искусства им. Г. Цадасы

Дагестанского федерального исследовательского центра РАН

Россиялъул гIелмабазул академиялъул Дагъистаналъул федералияб
цIех-рехалъулаб централъул ЦIадаса ХIамзатил
цIаралда бугеб МацIалъул, адабияталъул ва искусствоялъул институт

Пачазабазул тӀехь

Электронияб форматалда гьаб тӀехь
нужеда батила Аллагьасул Калима таржама
гьабиялъул институталъул сайталда:

https:
ibt.org.ru/ru/ media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-298-6

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт, Москва

© Институт перевода Библии, 2021

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва ункъо цадахъ къватӀибе биччараб «Пачазабазул тӀахьал» абураб тӀехь. Гьелда жанибе уна Пачабазул ТӀоцебесеб, КӀиабилеб, Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехь.

«Пачабазул тӀахьал» ккола Аллагьасул Калимаялъул НекӀсияб КъотӀиялъул тарихиял тӀахьазул цо бутӀа. НекӀсияб КъотӀи гӀуцӀун буго 39 тӀехьалдасан. Гьелда гьоркьобе уна «Таврат» (Мусал щуго тӀехь), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал.

Пачабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул ахирисев къади ва Аллагьасул авараг Шамуилил заманалдаса бахъараб, ГӀизраилалъул пача Давудил заманалде щвезегӀан ккарал тарихиял лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда кьун буго Сулейман пачалъун вахъараб заманалдаса бахъараб гӀизраилал Вавилоналде асирлъуде рачун араб заманалде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул тарихияб баян.

Гьал тӀахьазе кьучӀалъе росун руго некӀсиял пачабазул кӀалгӀабазда къойилал лъугьа-бахъинал хъван гӀуцӀарал цересел тӀахьал. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда рехсолел руго нилъер къоязде щвезегӀан нахъе цӀунун хутӀичӀел некӀсиял адабияталъул памятникал: «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен», «ГӀизраилалъул пачабазул тарих», «Ягьудиялъул пачабазул тарих» ва гь. ц.

Пачабазул тӀахьазда хъварал гӀемерисел лъугьа-бахъинал ритӀухъ гьарула гьебго заманалъул, Аллагьасул халкъалда гьоркьоса гурел, къватӀисахун батӀи-батӀиял тарихчагӀазул хъвай-хъвагӀаяздалъун. ТӀахьал хъвараб заманлъун рикӀкӀуна цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасру (гӀага-шагарго ц. э. 550-леб сон) – гӀизраилал Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда ругеб заман.

Нилъеца бицен гьабулел тӀолалго тӀахьазда бихьизабулеб буго БетӀергьан Аллагьасулги халкъалъулги гьоркьоблъиялъе БетӀергьанасул КъотӀиялъул кигӀанги цӀикӀкӀараб кӀвар букӀин; гьединго, дуниялалъул тарихалда жаниб билълъанхъараб кӀиго аслияб къуват – цо рахъалъ, пачабазгун рагъул бутӀруз цебе бачунеб дунялалъул къуват, цогидаб рахъалъ, Аллагьасул аварагзабаз цӀунулеб ва гьез халкъалъе загьир гьабулеб БетӀергьанасул амру ва Гьесул шартӀал.

Пачазабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул тарихалда жаниб ккараб кӀудияб хиса-басиялъул хӀакъалъулъ: рикь-рикьарал къавмазул халкъ гъункараб, къуватаб ва пачаясул бетӀерлъиялда гъоркь цолъараб пачалихъалде свериялъул хӀакъалъулъ. Пачазабазул КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго Давудил пачалъиялъул, гьесул ирсилав Сулейман гьавиялъул ва ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида абадиялъего Давудил наслу чӀезе букӀин БетӀергьанас загьир гьабиялъул хӀакъалъулъ.

Пачазабазул Лъабабилеб тӀехьалда жанибе бачун буго Давудил пачалъиялъул ахир, Сулейманил кӀикъого соналъул пачалъи – ГӀизраилалъул пачазабазул заманалъул «меседил гӀасру», хадуб ГӀизраилалда жаниб ккараб бикьи, гӀизраилазул кӀиго пачалихъалъул цоцада дандечӀей ва гьелдалъун ГӀизраилалъул гуч дагьлъизе байбихьи. Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел лъугьа-бахъиназда гьоркьоб бищун кӀвар цӀикӀкӀараблъун ккола Мукъадасаб Рукъ бай ва гьеб Рукъ БетӀергьанасе бацӀцӀад гьаби (5-8 бетӀ.). Гьединго гьениб бицунеб буго Сулейманихъе Шеваялъул бика ячӀиналъул хӀакъалъулъ, ва гьелдалъун жеги якъинго бихьизабулеб буго Сулейманил гӀакъиллъиялъул кӀодолъи.

Пачазабазул Ункъабилеб тӀехьалда нилъеда ратуларо Давудги Сулейманги гӀадал цӀар рагӀарал пачаби. Гьелъул гӀаксалда, гьениб нилъеда бихьула ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачазабаз тӀокӀалъ чӀечӀого гӀодоре тӀолел биял, цоцазда данде гьабулеб рагъ-кьал, хӀила-макру ва гьеб киналъулго хӀасилалда гучдакълъиялде ва инжитлъиялде ГӀизраил ккей. Амма гьениб хасаб бакӀ ккун буго Ягьудиялъул пача Ёшиягьица (цебесеб эраялъул 640–609 сс.). Гьес кӀудиял диниял хиса-басиял гьарула ва жиндирго халкъ цо Аллагьасде ва Гьесул бацӀцӀадаб нухде буссинабизе къеркьола.

Жакъасев цӀалдолес, гьайгьай, кӀудияб пайда босизе бегьула гьаб тарихияб къисаялдаса: гьересиаллагьзабазул цӀураб дунялалда, тӀоцебе баккула цохӀо Аллагьасда божараб халкъ ва гӀуцӀула цохӀо Аллагьасда божаразул улка.

Пачазабазул тӀахьазул цоги кӀвар цӀикӀкӀараб жолъун ккола гӀемерисел Аллагьасул аварагзаби БетӀергьанасукьа хӀинкъулел ва Гьесие мутӀигӀал чагӀилъун рихьизаруниги, амма пачаби, гьезул гӀагарлъи ва рагъул церехъаби, хӀакъикъаталдаги рукӀараб хӀалалда рихьизарун руго, гьезул цо гъалатӀ бахчичӀого. Гьединлъидал гьел унго-унгоял гӀадатиял чагӀилъун чӀола нилъеда цере. Гьединазул цоявлъун ккола Давуд пача. Давуд халкъазул тарихалда жанив машгьурлъана абадияб пачабазул гӀаркьелалъул бетӀер хӀисабалда гуревги, Забуралъул автор хӀисабалдаги. Амма, цин гьес гӀемер къо хӀехьезе ккана. Гьаб тӀехь цӀалулелъул нилъеда цебе чӀола Давудил гӀумруялъул байбихьи: гьесда дандчӀварал гӀемерал захӀмалъаби ва гьесие рукӀарал хӀинкъаби.

Пачабазда цадахъ гьал тарихиял тӀахьазда аслияб бакӀ ккун буго Аллагьасул амру жидеца халкъалъе загьир гьабулел аварагзабаз. Аварагзабаз диниял рацӀцӀадал нухазде халкъ буссинабизе хӀаракат бахъула: гьединавлъул ккола, жив чӀаго зобалазде хъамун арав Иляс авараг (3 Пач. 17-19 ва 21 бетӀ.; 4 Пач. 1-2 бетӀ.), гьединго, Илясил иш кодобе босарав ЭлишагӀ авараг (4 Пач. 2-9 ва 13 бетӀ.). Пачабазул Ункъабилеб тӀехьалъул 19-20 бутӀрузда бицуна цоги кӀудияв аварагасул – Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ. ЭлишагӀица, гьесдаса цере Илясица гьарурал гӀадин, кӀудиял мугӀжизатал гьарула: цо нухалда, гьесул рукьбузда хъвараб жаназацин чӀаголъула (4 Пач. 13:20-21 бетӀ.). Гьединго Ишаягь аварагасул рагӀудалъунги кӀудияб мугӀжизат бихьизабула БетӀергьанас Хизкиягь пачаясул кӀалгӀаялда (4 Пач. 20:11).

ГӀемерал гӀасрабаз цере хъварал гьал тӀахьазда ратула гьанжесеб гӀелалъул гӀадамазда ричӀчӀуларел бакӀал, жеги рагӀичӀел рагӀаби. Гьединлъидал тӀехьалъул ахиралда кьун буго ричӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян. Гьединго тӀехьалъул ахиралда кьун руго тӀехьалда бицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакӀазул картаби ва суратал.

ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

3 Пачаби

3 Пачаби

1. ЦеберагӀи

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

ЦеберагӀи

Пачабазул Лъабабилеб тӀехь

ЦеберагӀи

Цересел Пачабазул тӀахьаздаго гӀадин, гьаб тӀехьалдаги бицунеб буго ГӀизраилалъул ва БетӀергьан Аллагьасдехун гӀизраилазул бугеб бухьеналъул хӀакъалъулъ. ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, хадусеб тӀехьгун цадахъ, гьаб тӀехьалдаги «Пачабазул тӀехьилан» абула.

ТӀехьалда бицен гьабулеб заманалъул тарих бикьизе бегьула лъабго бутӀаялде:

1) Пачалъи Давудихъа гьесул вас Сулейманихъе ин (1-2 бетӀ.).

2) Сулейманил пачалъи ва гьесул бергьенлъаби (3-11 бетӀ.). Гьаб бутӀаялда хасаб кӀвар кьун бицунеб буго Иерусалималда Аллагьасул Рукъ баялъул хӀакъалъулъ (5-7 бетӀ.).

3) Халкъ кӀиго пачалъиялде бикьи: ГӀизраил шималияб рахъалда ва Ягьудия къилбаялъул рахъалда; цебесеб эраялъул ичӀабилеб гӀасруялде щвезегӀан гьезда тӀад пачабазул кверщеллъи (12-22 бетӀ.).

Авторас жив-жив пачаясе къимат кьолеб буго БетӀергьан Аллагьасдехун гьесул бугеб мутӀигӀлъиялъухъ балагьун. Пачаяс ракӀ-ракӀалъго БетӀергьанасе как-динги гьабулеб бугони, Гьесухъ гӀенеккулевги вугони, гьесул улка тӀегьараб ахалде сверулеб буго. Амма пачаяс гьересиаллагьзабазул дин гьабулеб бугони, Аллагьасул къануналде мугъги рехулеб бугони, халкъалдего тӀаде балагь рещтӀунеб буго.

Пачабазда цадахъ гьаб тӀехьалда жаниб хасаб бакӀ ккун буго Аллагьасул аварагзабазги. Гьез халкъалда Аллагьасул амру лъазабулаан ва жалгоги жамагӀаталъул киналго лъугьа-бахъиназулъ хӀаракат бахъун гӀахьаллъулаан, гӀадамазул ракӀал Аллагьасде руссинариялъе гӀоло. Доб заманалда Аллагьасул аварагзабазда гьоркьов бищун къиматав Иляс авараг вукӀана. Гьаб тӀехьалъул ахирисеб бутӀаялъул багьадурлъунги пачаби гурел, Иляс рикӀкӀине бегьула.

ТӀехьалда буго

Пачабазул Лъабабилеб тӀехь

1. Сулейман пачалъун вахъин (3 Пач. 1:1–2:12)

2. Сулейманил пачалъи (3 Пач. 2:13–11:43)

3. Сулейманица жиндирго пачалъи щула гьаби; Сулейманил гӀакъиллъи (3 Пач. 2:13–4:34)

4. БетӀергьанасул Рукъ бай (3 Пач. 5:1–7:50; 7:51–9:9)

5. Сулейманил тӀадегӀанлъи ва гьесул гӀодовегӀан ккей (3 Пач. 9:10–11:43)

6. Пачалъи кӀийиде бикьи (3 Пач. 12:1–22:53)

7. ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Яровамил нухмалъиялда гъоркь гӀизраилал Ягьудиялда данде чӀей (3 Пач. 12:1–14:20)

8. Реховам – Ягьудиялъул пача (3 Пач. 14:21-31)

9. Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул цогидал пачаби (3 Пач. 15:1–16:28)

10. Ахавил пачалъи; Иляс авараг ва цогидал Ахавил заманалда рукӀарал аварагзаби (3 Пач. 16:29–22:40)

11. Егьошафат – Ягьудиялъул пача (3 Пач. 22:41-50)

12. Ахазиягь – ГӀизраилалъул пача (3 Пач. 22:51-53)

1

Давуд херлъи

1^1Давуд пачаяс гӀемерал сонал рана ва гьев херлъана. КигӀан ретӀел тӀад ретӀаниги гьев хинлъизавизе кӀолев вукӀинчӀо. 2Цинги гьесул чукъбуз гьесда абуна:

«Биччанте нижер бетӀерчӀахъаяв пачаясе цо гӀолохъанай ясгӀадан ялагьизе, гьелъ хъулухъ гьабизе букӀине гьесие. Гьей гьесда аскӀой егила ва нижер бетӀергьан хинлъила», – ян.

3ТӀолабго ГӀизраил сверун берцинай яс ялагьизе журана гьел ва Авишаг абурай шунемияй ятун, гьез гьей пачаясда цее ячана. 4Гьей кутакалда берцинай яс йикӀана. Пачаясда аскӀой, гьесие хъулухъалъе тана гьей, амма пача, аскӀов вегарав, гьелда хъвачӀо.

Адониявица живго пачалъун чӀезави

5Давудие Хагитица гьавурав вас Адонияв лъугьана чӀухӀадго гаргадизе ва гьес абулеб букӀана: «Дун вукӀине вуго пачалъун», – ин.

Гьес чолгьакал, чотӀахъаби ва чуял чӀезаруна жиндиего ва кӀикъоялда анцӀго чукъбиги рукӀана гьесул+. 6Гьесул эмен кидаго, гьесда цӀех-рех гьабун, щай дуца гьадин гьабулебин абун, гьесда кӀалъачӀо. Адонияв гьавуна Авессаломида хадув ва гьев цӀакъ берцинав чи вукӀана.

7Адониявица гъоркьанго къотӀи гьабуна Церуягьил вас Иоавилгун ва кашиш Авиатарилгун ва гьез гьесул рахъ ккуна+. 8Амма кашиш Цадокица, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица, авараг Натаница, ШимгӀица, Рейица ва Давудил рорчӀухъабаз Адониявил рахъ кквечӀо+.

9Рогел иццухъ бугеб Зохелет ганчӀида аскӀоб Адониявица гӀиялъажал, оцал ва кьараго хьихьарал гӀисинал бусби къурбаналъе хъуна, ва жиндирго киналго вацал, ай пачаясул васалгун цадахъ, Ягьудал къавмалъул тӀолалго пачаясул хъулухъчагӀиги ахӀана гьенире+. 10Амма Натан аварагги, Ванейги, Давудил рорчӀухъабиги ва жиндирго вац Сулейманги ахӀичӀо гьес+.

Давудица пачалъи Сулейманихъе кьей

11Цинги Натан кӀалъана Сулейманил эбел Батшебада: «Дуда рагӀичӀищ Хагитил вас Адониявица живго пачалъун чӀезавун вугевлъи ва нилъер бетӀергьан Давудида гьелъул щибго лъалареблъи? 12Гьединлъидал, мун дихъ гӀенекке ва дица малъараб гьабун, гӀедегӀе дурго ва дур вас Сулейманил гӀумру цӀунизе. 13Хехлъи гьабун мун Давудихъе а ва гьесда абе: „Я дир бетӀергьан пача, мун дие гьедун вукӀинчӀищ: ‘Дур вас Сулейман вукӀине вуго дида хадув пачалъун ва гьев чӀезе вуго дир тахида’, – янги абун? Щайха пачалъун Адонияв вахъарав?“ 14Мун жеги пачаясда кӀалъалей йикӀаго дунги вачӀина жаниве дуда хадув ва дур рагӀаби тасдикъ гьарун тӀадеги жубала».

15Батшеба рокъое жание пачаясухъе ана. Пача тӀуван херлъун вукӀана ва шунемияй Авишагица хъулухъ гьабулеб букӀана гьесие. 16Батшеба накабазде ккун пачаясе къулана.

«Щиб дуе бокьараб?» – ин цӀехана пачаяс.

17Гьелъ гьесда абуна: «Дир бетӀергьан, мунго лъикӀав лъугьун гьедана мун дие, дур лагъалъе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун: „Дур вас Сулейман вукӀине вуго пачалъун дида хадув ва гьев гӀодов чӀезе вуго дир тахида тӀад“, – инги абун. 18Амма, доле, пачалъун Адонияв вахъун вуго, дудайин абуни, дир бетӀергьан пача, гьеб иш лъалеб гьечӀо. 19Гьес къурбаналъе гӀемерал оцал, кьари-кьариял гӀисинал бусби ва гӀиялъажал хъун руго, ва киналго пачаясул васалги, кашиш Авиатарги, аскаразул бетӀер Иоавги гьенире ахӀун руго, амма дур лагъ Сулейман ахӀун гьечӀо. 20Гьанже дир бетӀергьан, дир пача, тӀолабго ГӀизраил дур рагӀухъ хал ккун, щив дуда хадув тахида чӀезе вугевали лъазе, духъ балагьун буго. 21Гурони, дир бетӀергьан, дир пача, абадиялъего дуца бералги къанщун, мун умумулгун парахалъараб къоялъ, дунги дир васги хиянатчагӀилъун ккезарила».

22Гьей жеги кӀалъалей йикӀаго, Натан авараг вачӀана жаниве. 23Пачаясда лъазабуна гьенив Натан авараг вугин.

Цинги гьев пачаясда цеве вахъана ва гьесда цеве наку чӀван къулана.

24Натаница абуна: «Дир бетӀергьан пача, дуца абун букӀанищ дуда хадув пачалъун Адонияв вукӀине вугин ва дур тахида гьев чӀезе вугин? 25Щайгурелъул, жакъа гьес инеги ун къурбаналъе гӀемерал оцал, кьариял гӀисинал бусби ва гӀиялъажал хъун руго. Гьес киналго пачаясул васалги, аскаразул бутӀрулги, кашиш Авиатарги ахӀун руго гьенире. ГьабсагӀаталда гьел квана-гьекъолел руго гьесда цадахъ ва гьез абулеб буго: „БетӀерчӀахъаяв пача Адонияв!“ – абун+. 26Амма, дун – дур лагъ, кашиш Цадок, ЕгьоядагӀил вас Бенаягь ва дур лагъ Сулейман гьес гьенире ахӀичӀо. 27Щив дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда хадув гьесул тахида тезе вугевали дида, дур лагъасдаги лъазе биччачӀого, дир бетӀерчӀахъадил амруялдалъун гьабураб ишцин гурищ доб?»

28Гьебмехалъ Давуд пачаяс абуна: «Батшеба ахӀе дихъе». Гьей жание ячӀана ва пачаясда цее эхетана.

29Цинги пача гьедана: «Гьале, дун киналго балагьаздаса цӀунарав, Жив ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА,+
30дица тӀубазабила жакъа ГӀизраилил БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун, дица дуе гьедун кьураб рагӀи: дур вас Сулейман вахъине вуго пачалъун дида хадув, ва, дир бакӀалда, дир тахидаги гӀодов чӀезе вуго гьев».

31Батшеба наку чӀван пачаясе къулана ва гьелъ абуна: «Дир бетӀергьан пачаясе абадияб гӀумру насиблъаги!»+

32Пачаяс лъазабуна жиндихъе кашиш Цадокги, Натан аварагги ва ЕгьоядагӀил вас Бенаягьги ахӀеян.

Гьел пачаясухъе жанире рачӀиндал, 33гьес гьезда абуна: «Рачун цадахъ дир чукъбигун, дир вас Сулейман вахинаве дир гӀорцӀеналде ва Гихон иццухъе ваче гьев+. 34Биччанте гьениб кашиш Цадокицаги Натан аварагасги гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьев ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъин тасдикъ гьабизе. Хадуб суралъубе пуй ва ахӀе: „БетӀерчӀахъаяв пача Сулейман!“ – илан+. 35Цинги гьевгун цадахъ тӀадруссун рачӀа ва гьев дир тахида чӀезаве дир бакӀалда пачалъи гьабизе. Дица гьев толев вуго пачалъун ГӀизраилалда ва Ягьудиялда тӀад».

36ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица пачаясе жаваб кьун абуна: «Амин! Гьединан хъван батаги дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасги. 37БЕТӀЕРГЬАНАС, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясе сундулъгоги квербакъи гьабураб гӀадин, Сулейманиеги квербакъи гьабун, гьесул тах бетӀерчӀахъаяв дир пача Давудилалдасаги жеги тӀадегӀан гьабеги!»

38Кашиш Цадокица, Натан аварагас, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица, керетияз ва пелетияз[*], рилълъун, Давуд пачаясул гӀорцӀеналда рекӀинавуна Сулейман ва гьевгун цадахъ Гихоналде ана+. 39Кашиш Цадокица мукъадасаб Чодрониса зайтуналъул нахул цӀураб лълъар босана ва Сулейманил ботӀроде тӀуна. Хадуб гьез суралъубе пуна ва тӀолабго халкъ ахӀдана: «БетӀерчӀахъаяв пача Сулейман!» – илан.

40ТӀолабго халкъ, рачунаго щвантӀихалгун, гьесда хадуб билълъана. Гьезул рохел-разилъиялъул ахӀи-хӀуралъул кутакалъ ракьцин сородизабулеб букӀана.

Сулейманица Адонияв виччан тей

41Квана-гьекъей ахиралде щолеб букӀана Адониявида ва киналго гьесда цадахъ рукӀарал гьесул гьалбадерида гьеб рагӀараб мехалъ. Суралъул гьаракь рагӀун Иоавица цӀехана: «Гьаб щиб ахӀи-хӀур шагьаралда бугеб?»

42Гьев кӀалъан вахъиналде вачӀана Ионатан, кашиш Авиатарил вас. Адониявица абуна: «АскӀовегӀан вачӀа. Мун къадруяв чи вуго, гьай-гьай мун лъикӀаб хабаргун вачӀун ватила»+.

43«Гуро, – ян жаваб кьуна Ионатаница. Нилъер бетӀерчӀахъаяв пача Давудица Сулейман пачалъун гьавуна. 44Пачаяс кашиш Цадокги, Натан аварагги, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьги, керетиялги ва пелетиялги ритӀана гьесда цадахъ. Гьез гьев пачаясул гӀорцӀеналда тӀад рекӀинавуна,+
45ва кашиш Цадокицаги Натан аварагасги Гихоналда гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьесул пачалъи тасдикъ гьабуна. ЦӀакъ разиго рахъана гьел гьениса къватӀире, шагьаралдаги кӀудияб багъа-бачари буго. Гьеле гьелъул ахӀи-хӀур буго дуда рагӀулеб жо. 46Гьелда тӀадеги, Сулейман пачаясул тахида гӀодов чӀана, 47пачаясул цересел чагӀийин абуни, нилъер бетӀерчӀахъаяв Давудида баркизе рачӀана: „Биччанте дур Аллагьас Сулейман дудасаги цӀикӀкӀун цӀар бугевлъун гьавизе ва гьесул тах дуралдасацин тӀадегӀан гьабизе!“ – янги абун. Цинги бусада вугев пачаясги бетӀер къулана+
48ва гьес абуна: „Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ, ГӀизраилалъул Аллагьасе, жакъа тахида гӀодов чӀун дир ирсилав вихьизе рес кьурав!“»

49Гьебмехалда киналго Адониявил гьалбал хӀинкъун сородана, рахъун тӀадегун жинди-жиндир нух ккун бухъизабуна.

50Адониявин абуни, Сулейманихъа хӀинкъиялъ, инеги ун, къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀана.[*]+
51Сулейманихъе хабар щвезабуна: «Сулейман пачаясухъа хӀинкъун Адонияв вуго къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀун. Гьес абулеб буго: „Сулейман пача гьеде абе жакъа дие, гьес жиндирго лагъ чӀвазе къотӀиларин абун“».

52Сулейманица жаваб кьуна: «Гьес жив ракӀбацӀцӀадав чи вукӀин бихьизабуни, гьесул ботӀродаса цо расцин гӀодобе бортизе гьечӀо; амма гьесулъ хӀалихьалъи батани, гьев хвезе вуго», – ян+.

53Сулейман пачаяс хадур чагӀиги ритӀун, гьез гьев къурбан хъолеб бакӀалдасан вачун вачӀана. Адонияв жаниве вачӀун Сулейман пачаясе къулана ва Сулейманица гьесда абуна: «Мун рокъове а», – ян.

2

Давудица Сулеймание гьабураб ахирисеб насихӀат

2^1Хвезе заман гӀагарлъараб мехалъ Давудица Сулеймание гьадинаб насихӀат гьабуна:

2«Дун унев вуго гьанже киналго чагӀи унелъуре, – ян абуна гьес. Мун чаран гӀадин къвакӀун, бихьинчи гӀадин вукӀа; 3дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀад лъураб тӀубазабе. Мусал къануналда хъван бугелда рекъон Гьесул нухдасан хьваде. Бичасул амруял, Гьесул къанунал ва ахӀкамал тӀуразаре, мун киве аниги, щиб дуца гьабулеб бугониги, дуего битӀ ккезе букӀине. 4Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАС дир хӀакъалъулъ „дур наслу битӀараб нухда хьвадани ва Дир хӀакъабщиналда ракӀ-ракӀалъго нахъбилълъани, ГӀизраилалъул тахидаса дур зурияталъул гӀаркьел кидаго къотӀиларо“, – ян абураб рагӀиги тӀубазе букӀине+.

5Гьединго, дуда лъала Церуягьил вас Иоавица дие гьабурабщинаб – гьес кӀиялго ГӀизраилалъул аскаразул бутӀрул Нерил вас Авнерие ва Етерил вас Амасае гьабураб жо. Гьес, рагъда гӀодобе тӀураб бидухъ ракълил заманалда къисасги босун чӀвана гьел, ва гьеб гӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъ хъублъизабуна черхалда бараб рачел ва хӀатӀида ретӀараб хьит.[*]+
6Дуца гьанже дурго гӀакълуялда рекъон гьабе, амма гьесул хъахӀаб бетӀер парахатго хабалъе ине биччаге.

7ГилгӀадалдаса Барзиллайил васазда цӀоб лъе, ва гьел мунгун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьоре раче. Дур вац Авессаломихъа дун лъутун унаго, гьел дие эхетана+.

8Цоги дуда цадахъ вуго Герал вас ШимгӀи – Бахурималдаса буняминияв. Кутакалда нагӀанаби кьуна дос дие дун Маханаималде унеб къоялъ. Гьев Иорданалде дида данде вачӀараб мехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун гьедана дун досие: „Мун чӀвазе дица хвалчен бахъиларо“, – ян+. 9Амма гьанже дов гӀайиб гьечӀевлъун рикӀкӀунге дуца. Мун гӀакъилав чи вуго, дудаго лъала щиб досда гьабилебали. Бида чвахулаго ккезабе досул хъахӀаб бетӀер хабалъе».

Давудил хвел

10Давуд хвана ва Давудил Шагьаралда[*] жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна+. 11ГӀизраилалда тӀад кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна гьес – анкьго соналъ Хевроналда ва лъебералда лъабго соналъ Иерусалималда+. 12Сулейман жиндирго инсул тахида чӀана ва гьесул пачалъи щулалъана.

Адониявие гьабураб тамихӀ

13Агитил вас Адонияв вачӀана Сулейманил эбел Батшебахъе. Батшебаца гьесда цӀехана: «Мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» – ан. «Рекъелгун», – ин жаваб кьуна гьес.

14Хадуб гьес цӀехана: «Бегьилищ цо мунгун кӀалъазе?» – ян. «КӀалъай», – ян жаваб кьуна Батшебаца.

15«Дуда лъалагури, – ян кӀалъана гьев, – пачалъи хӀакъикъаталда дир кколеб букӀараблъи ва вукӀинесев пача хӀисабалда тӀолабго ГӀизраилалъул бербалагьиги диде букӀараблъи. Амма гьеб хиса-сверана ва пачалъи дир вацасухъе ккана – гьесие хъван букӀун бугелъул гьеб БЕТӀЕРГЬАНАС. 16Гьанже цо гьари буго дир дуде. Инкар гьабуге дие».

«Бице», – ян абуна гьелъ.

17Гьес абуна: «Гьарула дуда, дие шунемияй Авишаг кьеян кӀалъай Сулейман пачаясда – дуе гьес инкар гьабиларо»+.

18«ЛъикӀ буго, – ян жаваб кьуна Батшебаца. – Дица дур рахъалъ пачаясда кӀалъай гьабила».

19Адониявил хӀакъалъулъ кӀалъазе Сулейман пачаясухъе Батшеба ячӀиндал, пача гьелда данде тӀаде вахъун, гьелъие къулана ва жиндирго тахида гӀодов чӀана. Гьес пачаясул эбелалъе тах босун бачӀаян лъазабуна ва гьей гьесул кваранаб рахъалда гӀодой чӀана.

20«Цо гьитӀинаб гьари буго дир дуде, – ян абуна гьелъ. – Инкар гьабуге дие».

Пачаяс жаваб кьуна: «Гьаре, дир эбел; дица дуе инкар гьабиларо». 21Ва гьелъ абуна: «Шунемияй Авишаг дур вац Адониявие росасе кье».

22Цинги Сулейман пачаяс эбелалъе жаваб кьун абуна: «Щай дуца Адониявие шунемияй Авишаг гьарулей йигей? Гьедин батани, пачалъиги гьаре гьесие – гьев дир кӀудияв вацлъидал, – уха, гьаре гьесиеги, кашиш Авиатариеги ва Церуягьил вас Иоавиеги»+.

23Хадув БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун гьедана Сулейман: «БетӀергьанас балагьалъукье ккезавеги дун, гьеб гьариялъухъ Адониявица гӀумру рехичӀони! 24Дун, Жиндирго амруялда рекъон, дир эмен Давудил тахида лъурав ва дир рукъ-къай щула гьабурав хӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьале жакъаго Адонияв хвезе ккола»+.

25Сулейман пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягь витӀун, гьес Адонияв чӀвана+.

Авиатарие гьабураб тамихӀ ва Иоавил хвел

26Хадуб кашиш Авиатарида абуна пачаяс: «Дурго Анатоталда ругел ракьазде а. Мун чӀвазе мустахӀикъав чи вуго, амма жакъа дица мун чӀвазе къотӀиларо, щайгурелъул дир эмен Давудида цебе Къудратав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас баччарав ва гьесда цадахъ кинабго захӀмалъиги хӀехьарав чи вугелъул мун»+.

27Цинги Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишлъиялдаса нахъе гьавуна Авиатар – Шилоялдаса Илясил наслуялда тӀаде бачӀун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи[*] гьедин тӀубана+. 28Цебе Авессаломил рахъ кквечӀониги, Адониявида хадув индал Иоав, гьеб хабар тӀаде щведал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодрониве жанивеги лъутун, къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀана гьев+. 29Сулейман пачаясда бицана Иоав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодрониве жанивеги лъутун, къурбан хъолеб бакӀалда чӀун вугин. Гьебмехалда Сулейманица ЕгьоядагӀил вас Бенаягьие буюрухъ кьуна: «Инеги ун, чӀвай дов!»

30БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодронивеги ун, Бенаягь Иоавида кӀалъана: «Пачаяс лъазабулеб буго: „КъватӀиве вачӀа!“ – ян».

Амма гьес жаваб кьуна: «ВачӀинаро, гьаб бакӀалда хвела дун», – ин.

Бенаягьица пачаясда бицана Иоавица гьедин абунилан.

31Гьебмехалда пачаяс Бенаягьида абуна: «Гьес абухъе гьабе. ЧӀван хабалъ лъе дов, ва дунги дир инсул аслуги, Иоавица гӀайибго гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъул хӀакъалдаса рацӀцӀад гьаре. 32Жиндица гӀодобе тӀураб биялъухъ БЕТӀЕРГЬАНАС бецӀила гьесие, щайгурелъул дир инсудаги лъачӀого кӀиявго чиясда тӀаделъана гьев ва хвалчаца чӀвана гьел. Гьел кӀиялго – ГӀизраилалъул аскаралъул бетӀер Нерил вас Авнерги ва Ягьудиялъул аскаралъул бетӀер Етерил вас Амасги – гьесдаса тӀокӀал ва иман бугел рукӀана+. 33Гьезул гӀодобе тӀураб биялъул гӀайиб Иоавидаги гьесул наслуялдаги тӀаде ккаги абадиялъего. Амма Давудиеги, гьесул зурияталъеги, гьесул агьлуялъеги, гьесул ирсилазеги БЕТӀЕРГЬАНАС даимго лъикӀаб гӀумру кьеги».

34ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица гьенивеги ун Иоав чӀвана ва гӀицӀаб авлахъалда бугеб гьесул жиндирго ракьалда хабалъ лъуна. 35Пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягь тана Иоавил бакӀалда аскаразул бетӀерлъун, Авиатарил бакӀалда кашишлъун Цадок тана+.

ШимгӀил хвел

36Хадуб пачаяс ШимгӀида хадур чагӀи ритӀана ва гьесда лъазабуна: «Иерусалималда дуего минаги бай ва гьениб чӀел гьабе, тӀокӀаб батӀияб бакӀалде къватӀиве вахъунге+. 37Дуда лъан букӀа, мун къватӀиве вахъун Кедрон расалъи дуца бахараб къоялъ, мун хвезе вукӀин ва дурго гӀажалалъе гӀайибиявги мунго вукӀине вугевлъи»+.

38«ЛъикӀ буго, – ян абуна ШимгӀица. Дур лагъас кинабго дир бетӀергьан пачаяс абухъе гьабила».

ШимгӀица гӀезегӀан мехалъ гӀумру гьабуна Иерусалималда. 39Амма лъабго сон ун хадуб Гаталъул пача, Маахил вас Ахишихъе лъутана ШимгӀил кӀиго лагъ ва ШимгӀида гьесул лагъзал Гаталда ругилан бицана+.

40Цинги, хӀамаги кьолон, гьес лагъзал ралагьизе Гаталде Ахишихъе нух босана. Гаталдаса лагъзалги рачун ШимгӀи тӀадвуссана. 41Сулейманида ШимгӀи Иерусалималдаса къватӀиве Гаталде ун вукӀанилан ва тӀадвуссун вачӀанилан бициндал, 42пачаяс ШимгӀи жиндихъего ахӀана ва гьесда абуна:

«Дица дуда лъазабун гуребищ букӀараб, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун духъа рагӀиги босун, батӀалъи гьечӀо мун киве аниги, дуда лъан букӀа, гьаниса къватӀиве араб къоялъ мун хвезе вугевлъиян абун? ЛъикӀ буго, гьедин гьабилин кӀалъана мун доб къоялъ. 43Щайха цинги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьедараб гьа хвезабураб ва дир буюрухъ тӀубазабичӀеб дуца?»

44Сулейманица ШимгӀида жеги абуна: «Дуда кидаго ракӀалда букӀине ккола дуца дир эмен Давудие гьабурабщинаб квешлъи. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьабила дуе дур квешлъиялъухъ+. 45Сулейман пачаясдайин абуни баракат лъела ва Давудил тах БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кидаго къуркьулареблъун букӀина»+.

46Пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягьие буюрухъ кьуна ва гьес инеги ун, ШимгӀи чӀвана. Ва пачалъиялъул кверщел Сулейманил хъатикь тӀубан щулалъана.

3

Сулейманица гӀакълу гьари

3^1Сулейман, Мисриялъул пиргӀавнасул[*] ясги ячун, гьесул дурцлъун вахъана. Жиндирго кӀалгӀа, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Рукъ ва Иерусалим сверун къараб къед бан лъугӀизегӀан, гьес гьей Давудил Шагьаралде яхъинаюна+.

2Халкъалъ цебего гӀадин батӀи-батӀиял мукъадасал бакӀазда хъолел рукӀана къурбанал, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Рукъ жеги бан букӀинчӀелъул. 3Сулейман жиндирго инсул амруялда рекъон хьвадана ва гьесие БЕТӀЕРГЬАН хиралъана, амма гьесги гьелго бакӀазда хъолаан къурбанал ва кьеккеналъе махӀ гьуинал нахалги рухӀулаан+.

4Цо къоялъ пача Гаваоналде вилълъана къурбан хъвезе – гьениб букӀиндал бищун кӀудияб, бетӀераб мукъадасаб бакӀ – азарго жо хъуна гьес гьениб ва къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀана. 5Гьениб, Гаваоналда, къаси макьилъ илгьам гьабун БЕТӀЕРГЬАН вачӀана Сулейманихъе ва Аллагьас гьесдехун калам гьабуна: «Щиб бокьаниги гьаре Дида»+.

6Сулейманица жаваб кьун абуна:

«Дир эмен Давудида кӀудияб цӀоб лъуна Дуца; гьев Дуда цеве ритӀухъго, иманалда, ракӀбацӀцӀадго хьвадаралъухъ, Дуца кӀудияб цӀобалда хьихьана гьев, ва, гьале жакъа къоялъ тахида лъезе, гьесие вас кьуна. 7Гьанже дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Дуца дун, Дур лагъ, пачалъун гьавуна дир эмен Давудил бакӀалда. Амма дун жеги гӀолохъанав хӀалбихьи гьечӀев чи вуго. 8Дуца тӀаса бищараб дур халкъалда гьоркьов вуго дун, гьебги буго кӀудияб халкъ – гьезул къадар кутакалда цӀикӀкӀараб буго, рикӀкӀунцин бажаруларо гьел гӀемерлъиялъ+. 9Дур халкъалъе нухмалъи гьабизе ва квешаб лъикӀаб батӀа бахъизе лъазе, Дур лагъасе рекӀел цӀодорлъи кье. Гурони, лъихъа бажарулеб жо гьеб – Дур кӀудияб халкъалъе нухмалъи гьабизе?»+

10БетӀергьанасул ракӀ рекъана Сулейманил гьариялда. 11Аллагьас гьесда абуна:

«Дуца дуего я халатаб гӀумру, я бечелъи, я дурго тушбабазе хвелги гьаричӀого, гьеб гьари гьараралъухъ, ай гӀадилаб нухмалъиялъе цохӀо гӀакълу-лъай гьараралъухъ, 12Дица къабул гьабила дур гьари. Дица кьолеб буго дуе гӀакъиллъи ва цӀодораб ракӀ – я цере рукӀаразда, я хадур рукӀине ругезда гьоркьор дуде щивго чи ващалъизе гьечӀо+. 13Гьелда тӀадеги, дуца гьаричӀебги кьолеб буго Дица дуе – дур заманалда киналго пачабазда гьоркьов цониги пача дуда бащалъулареб хӀалалда бечелъиги кӀодолъиги кьолеб буго дуе+. 14Мун Дир нухккун хьвадани ва дур эмен Давудица гӀадин Дир амруял ва ахӀкамал тӀуразаруни, Дица дуе халатаб гӀумруги кьела».

15Сулейман гьеб бакӀалда ворчӀана ва гьесда бичӀчӀана гьеб макьу букӀин. Цинги гьес Иерусалималде нух босана, гьенив БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамасалда цеве вахъана, тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбанал хъуна. Хадуб гьес тӀолабго пачаясул хъалаялъе квана-гьекъей гьабуна+.

ГӀакъилаб хӀукму

16Цо нухалда пачаясухъе рачӀана кӀиго хъахӀбаял руччаби ва гьесда цере эхетана. 17Гьезул цоялъ абуна:

«Я дир бетӀерчӀахъад! Гьай гӀадангун цадахъ нижер цо минаялда чӀей буго. Гьайги гьений йикӀаго дица лъимер гьабуна. 18Дица лъимер гьабун лъабабилеб къоялъ гьалъги гьабуна лъимер. Ниж цадахъ рукӀана; ниж тун батӀиял тӀокӀал щалго чагӀиги рукӀинчӀо минаялъур. 19Къаси гьай гӀаданалъул вас хвана – кьижун ккедал, лъачӀого тӀад егун гьелъ гьев гъанкъизавуна. 20Къаси яхъун, дун кьижун йикӀаго, гьалъ дир вас восун вуго жиндихъего. Дир вас лъун вуго жиндирго каранда, жиндирго васин абуни, дир каранда лъун вуго. 21Радал дун тӀаде яхъана лъимер хахинабизе, гьевин абуни хун ватана, амма дица мухӀканго хал-шал гьабидал, дида бичӀчӀана гьев дица гьавурав вас гуревлъи».

22Цогидай гӀаданалъ абуна: «Гуро! ЧӀагояв вас дир вуго; дур дов хварав вуго».

Амма тӀоцее кӀалъаралъ тӀадчӀун абулеб букӀана: «Гуро! Хварав дур вуго, чӀагоявин абуни дир вуго!» – ян.

Гьедин къацандана гьел пачаясда цере.

23Пача кӀалъана: «Цоялъ абулеб буго: „Дир вас чӀаго вуго, дур вас хвана“, – ян. Цогидалъ абулеб буго: „Гуро! Дур вас хвана, дир вас чӀаго вуго“, – ян».

24Цинги пачаяс абуна: «Хвалчен босе гьанибе».

Пачаясухъе хвалчен босун бачӀана. 25Гьебмехалда гьес буюрухъ кьуна: «Бакьулъа хъвалхье гьеб чӀагояб лъимер ва бащадав цоялъе, бащадав цогиялъе кье».

26Лъимер чӀагояй гӀаданалъул ракӀ сородана, жиндирго васасда гурхӀун, ва гьелъ пачаясда абуна: «Я дир бетӀерчӀахъад! ЧӀаго тун, гьелъие кье гьеб лъимер! ЧӀваге гьев!»

Цогидалъ абуна: «Я дуе вукӀинаро гьев, я дие вукӀинаро. Хъвалхьун рехе!»

27Гьебмехалда пачаяс гьадинаб хӀукму къотӀана: «ЧӀагояб лъимер гьей тӀоцеесей гӀаданалъе кье. ЧӀваге гьев, – гьей йиго гьесул эбел».

28Гьеб пачаясул хӀукмуялъул хӀакъалъулъ хабар тӀолабго ГӀизраилалда рагӀидал, гьезул гьесдехун хӀурмат цӀикӀкӀана, щайгурелъул гьезда бихьана, гӀадилаб диван гьабизе Аллагьасдасан гьесие гӀакълу щун букӀин+.

4

Сулейман пачаясул хъулухъчагӀи ва сардарал

4^1Сулейман пача тӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун вукӀана. 2Гьале гьесул бетӀерал хъулухъчагӀи:

1. кашиш Цадокил вас ГӀазариягь;

2. 3Шишил васал Элихореп ва АхӀиягь – хъвадарухъаби;

3. АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчи;+

4. 4ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – аскаралъул бетӀер;

5. Цадок ва Авиатар – кашишал;+

6. 5Натанил вас ГӀазариягь – сардаразул бетӀер;

7. Натанил вас Завуд – кашиш ва пачаясул цевесев гӀакълучи;

8. 6Ахишар – хъалаялъул бетӀерав тадбирчи;

9. ГӀабидил вас Адонирам – лагъзадерил тадбирчи+.

7Жеги Сулейманил анцӀила кӀиго сардарги вукӀана. Гьез чӀезабулаан пачаясе ва пачаясул кӀалгӀаялъе квен-тӀех. Гьезул жив-живас лъагӀалидаса лъагӀалиде цо моцӀалъе гӀураб квен-тӀех чӀезабизе кколаан. 8Гьале гьезул цӀарал:

1. Бен-Гьур – Ефраимил мугӀрузул тӀалъиялда тӀад;

2. 9Бен-Декер – Макацалда, Шаалвималда, Бет-Шемешалда ва Элон Бет-Хананалда тӀад;

3. 10Бен-Хесед – Аруботалда тӀад (Гьесухъ рукӀана Сохоги Хетералъул тӀолабго ракьги);

4. 11Бен-Авинадав – Доралъул борхалъабазда тӀад (Сулейманил яс Тапат йикӀана гьесул лъади);

5. 12АхӀилудил вас Ваанав – ТагӀанахалда ва Мегиддоялда, гьединго ТӀолабго Цартаналда аскӀоб Изреелалдасаги гӀодобегӀан бугеб Бет-Шеаналда сверухъ ракьалда ва Бет-Шеаналдаса Авел-Мехолаялде щвезегӀан, гьединго Йокмоам тун дорехун ругел бакӀазда тӀадги.

6. 13Бен-Гевер – ГилгӀадалъул Рамоталда тӀад (Гьесухъ рукӀана ГилгӀадалда ругел, Манассил вас Яирил росаби. Гьесухъ букӀана Арговалъул ракь-мухъги, лъабкъого кӀудиял, сверун къарал, мазгаралъул хӀос кавабазда нахъа ралел шагьаралги);+

7. 14ГӀидол вас АхӀинадав – Маханаималда тӀад;

8. 15АхӀимаац – Нафталил ракьалда тӀад (гьес ячана Сулейманил яс Басемат);

9. 16Хушайил вас БагӀан – Ашерил ракьалдаги БегӀалоталдаги тӀад;

10. 17ТарухӀил вас Егьошафат Иссахарил ракьалда тӀад;

11. 18Элавил вас ШимгӀи – Буняминил ракьалда тӀад;

12. 19Урил вас Гевер – ГилгӀадалъул ракьалда тӀад (амориязул пача Сихонил ва Башаналъул пача Огил ракьазда тӀад). Гьелгощинал ракьазда тӀад сардарлъун вукӀана гьев.

Сулейманил пачалъиялъул кӀодолъи

20Ралъдал салигӀанги кутакалда гӀемераб халкъ букӀана Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул; гьел квана-гьекъей гьарзаяб, аваданаб гӀумруялде руссана+. 21Сулейманил кверщалида гъоркь рукӀана Ефрат гӀурухъа бахъараб пилистимазул ракьалде ва Мисриялъул гӀорхъиде щвезегӀан киналго пачаби. Гьезул халкъаз Сулеймание кидаго магъало кьолаан ва гьесие ккараб хъулухъ гьабулаан+.

22Жиб-жиб къоялъ Сулейманил кӀалгӀаялде бачӀунаан лъеберго кор[*] тӀаса бищараб ролъул, лъабкъого кор[*] гъурараб ролъул, 23ва ритӀучӀал, жайранал, багӀнасал, хьихьарал хӀанчӀи рикӀкӀинчӀого, анцӀго жаниб тун хьихьараб баси, къого рехъалъа бачараб баси ва нусго гӀиялъажо.

24Гьесул ихтияралда гъоркь рукӀана Ефрат гӀурул бакътӀерхьул рахъалдехун ругел ва ТипсахӀалдаса Газаялде щвезегӀан ругелги тӀолалго пачаби – киналго сверухъ ругел улкабазулгун рекъел букӀана Сулейманил. 25Сулейманил заманалда, Даналдаса бахъараб Беэр-Шеваялде щвезегӀан, Ягьудиялъулги ГӀизраилалъулги халкъазул парахатаб гӀумру букӀана – жиб-жиб хъизан-къаялъул жиндирго цӀолбол гъабу ва инжиралъул гъутӀби рукӀана[*].

26Ункъазарго руссун чолгьаказда ралел чуязул букӀана Сулейманил ва анцӀила кӀиазарго рекӀунел чуялги рукӀана гьесул+.

27Сардараз, жив-живас жиндиего бихьизабураб моцӀалъ, Сулеймание ва киналго гьесул кӀалгӀаялда квана-гьекъолелщиназе, щибго камизе биччачӀого, квен-тӀех чӀезабулаан. 28Гьединго, жиндие бихьизабураб бакӀалде, киналго чуязе гӀураб пурчӀина ва рагӀи-хер щвезабулаан гьез – жив-живас жиндирго къадаралда рекъон.

Сулейманил гӀакъиллъи

29Аллагьас Сулеймание гӀакъиллъи, кутакаб цӀодорлъи ва ралъдал салигӀанги жиб рикӀкӀун я борцун хӀалкӀоларебгӀан къадаралъ гъваридаб гӀакълу-лъайги кьуна. 30Сулейманил гӀакъиллъи тӀолалго Бакъбаккул рахъалъул чагӀазулалдасаги ва тӀолабго Мисриялъул гӀакъиллъиялдасаги бергьараб букӀана+. 31Гьев бокьарав чиясдаса, гьединго эзрахияв Этанидасаги, МахӀулил васал Еманидасаги, Халколидасаги, ДардагӀидасаги гӀакъилав вукӀана. Киса-кибего сверухълъиялъулго халкъазда гьоркьоб машгьурлъана гьесул цӀар. 32Гьес лъабазарго хӀикматаб хабар бицана, ва азаралда щуго шигӀру гьабуна+. 33Гьес Ливаналъул кедралъул гъутӀбуздаса бахъараб, къададаса къватӀибе бижулеб иссопалде[*] гӀунтӀунги, киналъулго лъай босана. Гьединго хӀайваназул, хӀанчӀазул ва ракьалда шурулел жалазул хӀакъалъулъ гӀелмуги лъалаан гьесда.

34Сулейманихъ гӀенеккизе рачӀунаан киналго халкъазул ва пачабазул вакилзаби, гьесул гӀакъиллъиялъул хӀакъалъулъ бицен рагӀарал чагӀи+.

5

БетӀергьанасул Рукъ базе хӀадурлъи

5^1Тиралъул пача Хирамида Давудил бакӀалда пачалъун Сулейман тун вугилан рагӀидал, гьес жиндирго вакилзаби ритӀана Сулейманихъе, щайгурелъул Хирам кидаго Давудил лъикӀав гьудул вукӀана+. 2Сулейманицаги гьадинаб хабар битӀана Хирамихъе:

3«Дуда лъала дир эмен Давудил рес букӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Мукъадасаб Рукъ базе. Ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС киналго гьесул тушбаби гьесул хӀатӀикье ккезаризегӀан, сверухълъуда ругел халкъаз дир инсуда данде рагъ къотӀизе течӀелъулха. 4Гьанжеян абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС киса-кибего сверухълъуда парахалъи кьун буго дие – я тушман гьечӀо, я щибго хӀинкъи гьечӀо. 5Дие бокьун буго, БЕТӀЕРГЬАНАС дир эмен Давудида, „дур бакӀалда дур тахида Дица лъезе вугев дур васас базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ“, – илан абураб рагӀул кьучӀалда, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб Мукъадасаб Рукъ базе+. 6Гьединлъидал, дие кедралъул гъутӀби къотӀеян буюрухъ кье дуца. Дир хӀалтӀухъабиги хӀалтӀила дуразда цадахъ. Дуца чӀезабураб бокьараб мухьги кьела дица дуе дур хӀалтӀухъабазухъ. Дуда лъалелъул Сидониял гӀадин гъутӀби къотӀизе махщел бугел чагӀи нижеда гьоркьор гьечӀеллъи».

7Сулейманил гьел рагӀаби рагӀидал, Хирам кутакалда вохана ва гьес абуна: «Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьаб кӀудияб халкъалъе нухмалъи гьабизе гӀакъилав вас Давудие кьуралъухъ!»

8Хирамица гьадинаб хабар битӀана Сулейманихъе:

«Дуца битӀун бачӀараб харбихъ дун мухӀканго гӀенеккана. Дица кинабго гьеб кедралъул ва кипарисалъул цӀулада бараб жо дуца абухъе гьабила. 9Дир чагӀаз Ливаналдаса чӀалаби ралъдахъе щвезарила ва гьениса дица ралъдадасан дуца бихьизабураб бакӀалде щвезарун, гьенир сокӀкӀинарила, гьениса дуца росизе рукӀине. Дирги мурад тӀубазабун дуцаги дир кӀалгӀаялъе гӀураб квен-тӀех кье».

10Гьединан Хирамица Сулеймание бокьараб къадаралда кедралъул ва кипарисалъул цӀул чӀезабуна, 11Сулейманицаги къоазарго кор[*] ролъул ва къоазарго бат[*] зайтуналъул нахул Хирамихъе щвезабуна – лъагӀалидаса лъагӀалиде щвезабулаан Сулейманица гьеб къадар Хирамихъе. 12БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндицаго бицараб рагӀуда рекъон, гӀакъиллъи кьуна Сулеймание. Сулейманицаги Хирамицаги жидедаго гьоркьоб ракълилаб къотӀи-къай гьабуна, ва гьезда гьоркьоб рекъел букӀана+.

13Сулейман пачаяс ГӀизраилалдаса кисанго цере хӀалтӀизаризе чагӀи ракӀарана – лъеберазарго чи+. 14Гьес иргаялда жиб-жиб моцӀалъ анцӀазарго чи витӀулаан Ливаналде хӀалтӀизе. Цо моцӀалъ Ливаналда, кӀиго моцӀалъ рокъор рукӀунаан гьел. Гьезда тӀад тадбирчилъун Адонирам тана+. 15МугӀруздаги рукӀана Сулейманил лъабкъоялда анцӀазарго хӀамалиял ва ункъоазарго гамачӀ бекӀулел устарзаби. 16Гьединго гьесул рукӀана лъабазаралда лъабнусго хӀалтӀухъабазда ва бакӀал раялда тӀад тадбир гьабизе тарал церехъаби. 17Сулейманил буюрухъалда рекъон, бекӀараб ганчӀил кьучӀ лъезе, гьез бахъулаан чӀахӀияб ва багьаяб гамачӀ. 18Сулейманилгун Хирамил устарзабаз ва Гевалалдаса хӀалтӀухъабаз гъутӀби къотӀулаан ва Рукъ базе гамачӀги цӀулги хӀадур гьабулаан.

6

Сулейманица БетӀергьанасул Рукъ бала

6^1Мисриялдаса ГӀизраилалъул халкъ къватӀибе бахъун ункънусиялда ункъоабилеб соналъул кӀиабилеб моцӀалъ, ай, зив моцӀалъ[*], Сулейман пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ Мукъадасаб Рукъ базе байбихьана.

2Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бараб Рукъ букӀана лъабкъого натӀалъ халатаб, къого натӀалъ гӀебаб ва лъеберго натӀалъ борхатаб. 3Гьеб Мукъадасаб Рукъалда цебе бугеб рагъи букӀана минаго гӀадин къого натӀалъ гӀебаб ва анцӀго натӀалъ цебе бачӀараб. 4Мукъадасаб Рукъалъе Сулейманица рагьуларел гордал лъуна. 5Гьеб БетӀергьанасул Рукъалъул къадазул къватӀисеб рахъалдасан, хьалбазухъги, нахъисеб рахъалдаги жеги тӀаде бакӀал рана ва гьенир рукъзал гьаруна. 6ТӀоцебесеб тӀала – щуго натӀалъ, кӀиабилеб – анлъго натӀалъ, ва лъабабилеб – анкьго натӀалъ гӀебаб букӀана. БетӀергьанасул Рукъалда сверун къватӀисахун рахъалъ цӀутӀелал гьаруна, къватӀисахун рукъзазул рахал кквезе рукӀине ва гьел рахал Мукъадасаб Рукъалъул къадакье ккечӀого рукӀине.

7БакӀал раялъе хӀалтӀизабуна гьецӀо бахъулеб бакӀалдаго бекӀун къачӀараб гамачӀ; я квартӀил, я гӀощтӀол, я цоги маххул алаталъул сас рагӀулеб букӀинчӀо БетӀергьанасул Рукъ балеб бакӀалда.

8ТӀоцебесеб тӀалаялде жанире лъугьунеб кӀалтӀу букӀана Рукъалъул къилбаялъул рахъалдасан. КӀиабилеб тӀалаялде болъаби лъуна ва гьениса лъабабилеб тӀалаялдеги лъуна. 9Гьедин бана гьес Мукъадасаб Рукъ – кедралъул чӀалабиги лъун хъарщиги тӀад бан, ахиралде щвезабуна кинабго. 10КъватӀисахун, БетӀергьанасул Рукъалъул къадалккун гьес гьарурал рукъзал рукӀана щу-щу натӀалъул борхалъи бугел; кедралъул чӀалабаз хурхинарун рукӀана гьел БетӀергьанасул Рукъалда.

11Сулейманихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима бачӀана:

12«Дуца гьаб Мукъадасаб Рукъ балеб буго. Мун Дир амруязда рекъон хьвадани, Дир къанунал цӀунани ва Дир фарз тӀубазабуни, Дицаги дур эмен Давудие Дица кьун букӀараб рагӀи тӀубазабила+. 13Дун ГӀизраилалъул халкъгун вукӀина ва Дир халкъ кидаго рехун теларо».

14Сулейманица Мукъадасаб Рукъ бан рагӀалде бахъинабуна.

Рукъалъул жанисеб рахъалъул гӀуцӀи

15Сулейманица жанисеб рахъалъ къадазда кедралъул хъарщи ккуна – Мукъадасаб Рукъалъул чӀарбидаса мокърукье щвезегӀан. ЧӀабаралда кипарисалъул хъарщи кьабуна. 16БетӀергьанасул Рукъалъул Бищунго Жанисеб бакӀ гьабуна къого натӀалъул манзилалда, чӀарбидаса мокърукье щвезегӀан кедралъул хъарщиги кьабун, гьениб Жанисеб Мукъадасаб бакӀ, ай, Бищунго Мукъадасаб бакӀ гьабизе+. 17Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебесеб рукъ, ай Мукъадасаб бакӀ, кӀикъого натӀалъ халатаб букӀана. 18Мукъадасаб Рукъалда жаниб кедралъул хъарщи кьабуна, гьезда тӀад бикӀун букӀана хъабхъил суратазда ва тӀугьдузда релълъарал жал. Киса-кибего кедралъул цӀул кьабун букӀана, кибниги къватӀибе баккун гамачӀ букӀинчӀо+.

19Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас жаниб лъезе Бищунго Мукъадасаб бакӀ къачӀана. 20Бищунго Мукъадасаб бакӀ букӀана къого натӀалъ халатаб, къого натӀалъ гӀебаб ва къого натӀалъ борхатаб – гьелъул жанисеб рахъалда къадазда месед бекьана; къурбаналъе бакӀалда тӀадги бацӀцӀадаб месед бекьана. 21Мукъадасаб Рукъалъул жанисеб рахъалда бацӀцӀадаб месед бекьана ва Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьунеб кӀалтӀуялда меседил рахсал рана. 22Гьедин, кинабго рукъалъул жанисеб рахъалда ва Мукъадасаб бакӀалъул къурбаналъе бакӀалда киса-кибго месед бекьана.

23Бищунго Жанисеб Мукъадасаб бакӀалда гьес зайтуналъул цӀулал гьарурал анцӀ-анцӀ натӀалъ рорхатал кӀиго хъерувимал[*] лъуна. 24ТӀоцебесеб хъерувималъул жиб-жиб кваркьи букӀана щуго натӀалъ халатаб – анцӀго натӀ букӀана кӀиябго кваркьиялда. 25КӀиабилеб хъерувималъул куркьбаздаги букӀана анцӀго натӀ – гьел цоцада релълъарал ва цоцада ращадал рукӀана. 26Жиб-жиб хъерувим анцӀго натӀалъ борхатаб букӀана. 27ГӀебеде ритӀун куркьбалгун гьел хъерувимал гьес БетӀергьанасул Рукъалъул Бищунго Жанисеб бакӀалда лъуна. Цоялъул кваркьи цо къедалда, цогиялъул кваркьи дандбитӀун бугеб къедалда цуна, ва хъерувимазул кӀиабилел куркьби рукъ бакьулъ цоцазда цуна. 28Сулейманица хъерувимазда тӀадги месед бекьана.

29БетӀергьанасул Рукъалъул киналго къадазда, жанисанги къватӀисанги, бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал. 30Жеги гьес Мукъадасаб Рукъалъул жанисеб рахъалда ва гьелда цебесеб рахъалда гӀодобги месед бекьана.

31Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьине гьес щубокӀонал ххундулги ругел зайтуналъул цӀулал нуцӀби гьаруна. 32КӀиябго зайтуналъул цӀулал нуцӀида гьес бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал ва хъерувимаздаги чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазда тӀадги месед бекьана. 33Гьединго аслияб Мукъадасаб Рокъоре жанире лъугьунеб бакӀалдаги гьес зайтуналъул цӀулал ункъбокӀонал ххундул гьаруна. 34Жеги кипарисалъул цӀулал, кӀиябго рахъалде ричӀулел нуцӀбиги гьаруна гьес. 35Гьес гьезда тӀад бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал ва гьезда тӀадги месед бекьана.

36Жанисеб азбарги гьабуна гьес БетӀергьанасул Рукъалда цебе. Гьеб азбар сверун къараб къед бана бекӀараб ганчӀил лъабго кьер гьабун ва цо кьералда кедралъул чӀалаби лъун+.

37БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе кьучӀ лъуна ункъабилеб соналъул зив моцӀалъ. 38Сулейман пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб соналъул бул[*] моцӀалъ, ай, микьабилеб моцӀалъ, кинабго гьелъие бихьизабураб кьучӀалда рекъон, бан ахиралде бахъана Мукъадасаб Рукъ. Сулейманица гьеб анкьго соналда жаниб бана.

7

Сулейманил кӀалгӀа

7^1Хадуб Сулейманица жиндиего кӀалгӀа бана. Гьеб кӀалгӀа рагӀа-ракьанде щун бан лъугӀизабизе анцӀила лъабго сон ана+. 2«Ливаналъул рохьил кӀалгӀа» абулеб бакӀ бана гьес нусго натӀалъ халатаб, кӀикъоялда анцӀго натӀалъ гӀебаб ва лъеберго натӀалъ борхатаб. Ункъо кьер кедралъул хӀубазул эхетана рахал кквезе+. 3ХӀубазда тӀад лъурал рахазда тӀасан кедралъул хъарщи кьабун тӀох гьабуна, кинабниги гьениб кӀикъоялда щуго рахи лъун букӀана, анцӀила щу-щу жиб-жиб кьералда. 4КӀалгӀаялъул гордал лъаб-лъаб цо кьерда ва лъабго мухъалда гьаруна, цоцада дандритӀун. 5Киналго нуцӀбиги гордалги ункъбокӀонал рукӀана, ва гордазул лъаб-лъаб кьер гьабуна цоцада дандритӀун.

6КӀудияб, хӀубал жанир эхетараб рукъги бана Сулейманица кӀикъоялда анцӀго натӀалъ халатаб ва лъеберго натӀалъ гӀебаб. Гьелда цебе бана рагъи ва гьелъул тӀох кквезеги хӀубал эхетана.

7Гьединго пачаясул кӀудияб «Диваналъул Рукъ» бана ва гьениб кедралъул хъарщи кьабуна гӀодоса мокърукье щвезегӀан. 8Гьесул живго вега-вахъулеб рукъги букӀана гьелдаго релълъараб, гьеб рукъалъул нахъисеб рахъалда, цогидаб азбаралда. Жиндицаго ячарай пиргӀавнасул ясалъеги бана Сулейманица гьелдаго релълъараб рукъ+.

9КьочӀодаса бахъараб мокърукье щвезегӀан гьел киналго бакӀал, къватӀиса рахъгун цадахъ кӀудияб азбаралде щвезегӀан, бекӀун ва хъухъадироялъ цо роценалда рекъон, цересаги нахъасаги хъухъан къачӀарал багьаял ганчӀазул гьаруна. 10КьочӀое лъуна анцӀго ва микьго натӀ бугел чӀахӀиял багьаял ганчӀал. 11Гьезда тӀасанги лъуна багьаяб бекӀун рекъезабураб гамачӀ ва кедралъул рахал. 12КӀудияб азбар сверун ккун бана лъаб-лъаб кьер бекӀараб гамачӀ ва цо-цо кьер кедралъул чӀалаби лъун гьабураб къед. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул жанибе бачараб азбаралда ва Рукъалъул рагъиялда релълъун гьабуна гьеб+.

Хирам – пахь-мазгаралъул устар

13Сулейман пачаяс хадув чиги витӀун жиндихъего Тиралдаса Хирам ахӀана. 14Гьев вукӀана Нафталил къавмалъул цо къоролалъул вас. Гьесул эменги вукӀана Тиралдаса маххул устар. Мазгарул киналго хӀалтӀабазе лъикӀаб хӀалбихьиги махщелги букӀана Хирамил. Гьев Сулейманихъе вачӀана ва гьес кинабго гьесда тӀадкъарабщинаб хӀалтӀи тӀубазабуна.

КӀиго мазгарул хӀуби

15Гьес гьабуна кӀиго мазгаралъул хӀуби. Гьелъул цояб анцӀила микьго натӀалъ борхатаб букӀана ва гьелда сверунги анцӀила кӀиго натӀ букӀана. КӀиабилеб хӀубиги гьелда бащадаб букӀана+. 16Жеги гьес хӀубазда тӀад лъезе, мазгаралъул биун тӀун, кӀиго хӀобокькквел гьабуна. Жиб-жиб хӀобокькквел букӀана щуго натӀалъ борхатаб. 17Гьел хӀубазул жиб-жибалда тӀад лъураб хӀобокькквел хьухьарал рахсазул гьинги бигъун къачӀана. 18Цинги хӀубазул хӀобокькквелал къачӀазе жиб-жиб гьин сверун ккун гьабуна кӀи-кӀи кьер соноялъул суратазул. КӀиябго хӀобокькквел цоцада релълъун гьабуна. 19Рагъида чӀарал хӀубазул хӀобокькквелал ункъо натӀалъ рорхатго ва гагалидул сураталда релълъун гьаруна. 20КӀиябго хӀобол хӀобокькквелазда тӀад, гьел сверун, гьиналда аскӀоса гӀебеде кьер-кьерккун лъуна кӀинусго соноялъул суратал.

21Гьел хӀубал гьес БетӀергьанасул Рукъалъул рагъида эхетана. Кваранаб рахъалда эхетизабураб хӀобода Яхин абун, квегӀаб рахъалда эхетизабуралда БогӀаз абун цӀар лъуна. 22ХӀубазда тӀад гагалидул сураталда гьарурал хӀобокькквелалги лъуна. Гьединан ахиралде щвезабуна хӀубазул хӀалтӀи.

Мазгарул хӀавуз

23Мазгар биун тӀун гьабуна анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гургинаб, «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьелъул мицӀир сверун лъеберго натӀ букӀана+. 24Гъоркьехун гьеб сверун ккун кӀиго кьер гьитӀинаб хъабхъида релълъарал суратазул гьабуна – анцӀ-анцӀ жо рекъезабуна цо-цо натӀалъул манзилалда. ХӀавузалда цадахъго риун тӀун гьарун рукӀана гьел+.

25ХӀавуз анцӀила кӀиго мазгарул оцода тӀад эхетизабуна. Гьезул лъабго оц шималияб, лъабго бакътӀерхьул, лъабго къилбаялъул ва лъабго бакъбаккул рахъалде ралагьун лъуна. БутӀрулги къватӀирехун ралагьун эхетизаруна гьел оцал. 26Цо рокьоялъ биццатаб букӀана гьеб хӀавуз. Гьелъул мицӀир, щурмил мицӀиралда релълъараб, гагалидул тӀегь гӀадаб букӀана. КӀиазарго бат[*] унаан гьелда жанибе.

Мазгарул гьакал

27Жеги гьес гьабуна анцӀго мазгарул гьоко[*]; гьезул жиб-жибаб букӀана ункъо натӀалъ халатаб, ункъо натӀалъ гӀебаб ва лъабго натӀалъ борхатаб. 28Гьезул гӀуцӀи гьадинаб букӀана: Гьакил жиб-жиб рахъалда рамаялда жанире рачун, ункъбокӀонал мазгарул тӀанчал рекъезаруна. 29Гьел тӀанчазда тӀад ва гьел жанире рачарал рамабазда тӀад рикӀун рукӀана гъалбацӀазул, оцазул ва хъерувимазул суратал. ГъалбацӀазда ва оцазда тӀадехунги гъоркьахунги рачитӀа рухун гьарурал тажал рукӀана. 30Жиб-жиб гьакил букӀана мазгаралъул хӀосалги ругеб, жибго мазгаралъул гьабураб ункъо гьакибер. Гьаказда тӀад, гьезул ункъалго бокӀназда риун тӀун гьарурал, тӀад накъишалги рахъарал цӀутӀелал рукӀана – хӀерчазе. 31Гьакида тӀад хӀерч кквезе гор лъуна – гьелъул хӀатӀалгун цадахъ борцун, цо натӀалъ борхатаб ва натӀгин бащдалъ гӀебаб букӀана гьеб гор. Гьелда свера-тирун рекъезарурал мазгарул тӀанчалги гургинал гурел, ункъбокӀонал рукӀана, гьезда тӀадги рачитӀа рухун гьарурал батӀи-батӀиял суратал рахъана.

32Гьакил мазгарул тӀанчазда гъоркьехун рекъезарун рукӀана гьакиберал. Гьезул хӀосал гьаказда цадахъго риун тӀун гьаруна. Жиб-жиб гьакибер натӀгин бащдалъ борхатаб букӀана. 33Чолгьаказе гӀадин гьаруна гьакиберал: хӀос, горал, гӀучӀал, гьакил ражихаби – кинабго мазгар биун тӀун гьабуна.

34Жиб-жиб гьакил ункъ-ункъ гӀоркь букӀана щибаб сибилалда. Гьелги гьакида цадахъго риун тӀун гьаруна. 35Жиб-жиб гьакида тӀад бащдаб натӀалъ борхатго гор лъуна. Гьелъул гӀоркьалги гьелда цадахъго риун тӀун гьаруна. 36Гьаказда ккурал мазгарул тӀанчазда тӀад киса-кибего рачитӀа рухун хъерувимазул, гъалбацӀазул ва чамасдакил гъутӀбузул гӀаркьалабазул суратал ва тажал рахъана. 37Гьедин гьаруна гьес анцӀалго гьакал. Гьел киналго цоцада релълъун ва цо роценалда гьарун рукӀана.

38Хадуб гьес анцӀго кӀудияб мазгарул хӀерч гьабуна. Гьезул щибалъубе жанибе кӀикъого бат[*] унаан ва гьел ункъо натӀалъ гӀебал рукӀана; жиб-жиб гьакие цо-цо кӀудияб хӀерч гьабуна. 39Гьес щуго гьоко Рукъалъул къилбаялъул рахъалда ва щуго гьоко шималияб рахъалда лъуна. «Ралъад» гьес Рукъалъул къилбаялъулгун бакъбаккул сибилалда лъуна.

40Хирамица жеги тӀарсал, гулдул ва щурмал гьаруна.

БетӀергьанасул Рукъалъул тӀагӀелазул сияхӀ

Гьелдалъун Хирамица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб Сулеймание гьабулеб букӀараб кинабго хӀалтӀи лъугӀизабуна. Гьес гьабуна:

1. 41КӀиго хӀуби; гьел хӀубазе кӀиго щурмазул куцалда гьарурал хӀобокькквелал,

2. гьел хӀобокькквелал къачӀазе кӀиго гьинкатан,

3. 42кӀиго гьинкатаналъе ункънусго соно (щурмил куц бугел хӀобокькквелал къачӀазе гьабураб щибаб гьиналъе кӀи-кӀи кьер соноялъул),

4. 43хӀерчалгун цадахъ анцӀго гьоко,

5. 44«Ралъад» ва гьелда гъоркь анцӀила кӀиго оц,

6. 45хъуби, гулдул ва щурмал.

Киналго Хирамица Сулеймание БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьарурал тӀагӀелал рукӀана цӀвакизабураб мазгаралъул. 46Сукоталдаги Цартаналдаги гьоркьоб бугеб Иорданалъул расалъиялда, щагӀил гъалипазухъе риун тӀун гьаре гьелин буюрухъ кьун букӀана пачаяс. 47Гьел киналго тӀагӀелазул гӀемерлъиялъ Сулейманица гьел цӀачӀого тана. Пахь-мазгаралъул цӀайи рикӀкӀун бажаричӀо+.

48БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул жанисеб рахъалъеги киналго хӀажаталщинал тӀагӀелал гьаруна Сулейманица:

1. меседалъул гьабураб къурбаналъе бакӀ,

2. мукъадасаб чед тӀад лъолеб бакӀ, 49бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал нахучирахъал лъолел жал (Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебесеб рокъоб, кваранаб рахъалда щуго ва квегӀаб рахъалда щуго жо),

3. меседил тӀугьдул, гьитӀинал нахучирахъал ва гъуцӀдул, 50суркӀаби, нусал, щурмал, гьитӀинал тӀарсал ва кьеккен жаниб бухӀулел рагӀал – гьеб кинабго бацӀцӀадаб меседалъул.

4. Жеги гьес гьаруна Бищунго Хирияб Мукъадасеб БакӀалъул нуцӀбузе ва Рукъалъул къватӀиса нуцӀбузе, меседил нукьдул.

51Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьабулеб тӀолабго хӀалтӀи ахиралде щварабго, гьес жиндирго эмен Давудица данде гьабун тараб гӀарац, месед ва тӀагӀелал росана гьенире, ва БетӀергьанасул Рукъалъул хазина цӀунулеб бакӀалда лъуна+.

8

КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рокъобе боси

8^1Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас Давудил Шагьаралдаса[*], ай, Сионалдаса нахъе босизе, ГӀизраилалъул халкъалъул кӀудиял чагӀи ва жиб-жиб къавмалъул бутӀрул ахӀана Иерусалималде+. 2Анкьабилеб моцӀалъ, ай, етаним моцӀалъ, Хъошал Раялъул байрамалъул[*] заманалда, киналго гӀизраилал Сулейманихъе ракӀарана.

3КӀудиял чагӀи рачӀарабго кашишзабаз гъамас тӀаде борхана, 4ва гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасги, гьенир жанир лъурал киналго мукъадасал тӀагӀелалгун цадахъ мажлисалъул Чадирги босана. Кашишзабазги левитазги раччана гьел. 5Сулейманицаги гьесда сверун бакӀарараб кинабго ГӀизраилалъул халкъалъгиян абуни, гьеб гъамасалда цере-цереги унаго, рикӀкӀун хӀал кӀоларебгӀан гӀемераб гӀи-боцӀи къурбаналъе хъолеб букӀана.

6Кашишзабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас жиндирго бакӀалде – жанисеб Мукъадасаб бакӀалде, ай Бищунго Мукъадасаб бакӀалде щвезабуна ва хъерувимазул куркьбазда гъоркь лъуна. 7Хъерувимазул куркьби гьеб гъансида ва гьеб гъамас тӀад ххун гьеб босизе хӀалтӀизарулел гӀурдузда тӀад тӀиритӀун рукӀана+. 8Гьел гӀурдузул халалъиялъ гьезул рагӀаллъаби Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебе бугеб рокъосацин рихьулел рукӀана, амма къватӀисахун рихьулароан. Жакъа къоялде щвезегӀанги гьенир руго гьел. 9Мисриялдаса къватӀире рахъун хадуб, ГӀизраилалъул халкъгун БЕТӀЕРГЬАНАС гьениб КъотӀи гьабураб Хоривалда[*] вугеб мехалъ, Мусаца гьениб жаниб лъураб кӀиго къоно хутӀараб батӀияб жо щибго букӀинчӀо гъансида жаниб.

10Кашишзаби Мукъадасаб БакӀалдаса къватӀире лъугьарабго накӀкӀул парчаялъ цӀезабуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рукъ.+
11Кашишзабазухъа как-динцин гьабун бажарулеб букӀинчӀо, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуваталъ цӀезабун букӀиндал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ.

12Гьебмехалда Сулейманица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАН, Дуца лъазабун букӀана Мун биццатаб накӀкӀул парчаялъулъ вукӀунилан. 13Дица Дуе ТӀадегӀанаб Рукъ бана – абадиялъего Мун вукӀине бакӀ».

Халкъалдехун Сулейманил калам

14Цинги Сулейман халкъалдехун вуссана ва гьезие баракат гьарана+. 15Хадуб гьес абуна:

«Жиндицаго дир эмен Давудие кьураб рагӀи тӀубазабурав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! Гьес абун букӀиндал: 16„Мисриялдаса къватӀибе Дирго халкъ бачараб къоялдаса нахъе Дица цониги ГӀизраилалъул къавмалъул шагьар тӀаса бищичӀо, гьениб Дир Рукъ базе. Амма, Дир халкъалда, ГӀизраилалда тӀад нухмалъи гьабизе Давуд тӀаса вищана“+.

17ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Рукъ базе рекӀел мурад букӀана дир эмен Давудил+. 18Амма БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабуна дир инсуда, Давудида: „Дир цӀар кӀодо гьабун, Дие Мукъадасаб Рукъ базе мурад буго дур, гьебги лъикӀаб мурад буго. 19Амма дуца гуреб, дудаса гьавурав дур васас базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ“+.

20Гьале БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рагӀи тӀубазабуна. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, дир эмен Давудидасан ирсалъе щвараб ГӀизраилалъул тахида чӀана дун, ва ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар кӀодо гьабун Мукъадасаб Рукъги бана дица. 21Мисриялдаса къватӀире рахъарабго, Гьес нилъер умумузулгун гьабураб КъотӀи жаниб лъураб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасалъе бакӀги къачӀана дица гьениб».

Сулейманил дугӀа

22Кинабго ГӀизраилалъул жамагӀаталда цебе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀалда цеве эхетана Сулейман ва зодоре квералги рорхун 23дугӀа гьабуна:

«ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Я дунялалда, я зобалазда Дуде данде кквезе бегьулев цоги Аллагь гьечӀо! РакӀ-ракӀалъго Дур нухда хьвадулелгун гьабураб гурхӀел-рахӀмуялъул къотӀи-къай цӀунула Дуца. 24Дуца Дур лагъ Давудие, дир инсуе кьураб рагӀи ккуна; Жакъа Дуцаго тӀубазабуна кинабго.

25Гьединлъидал, ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, тӀубазабе гьанже, „дур васал мунго гӀадин Дида цере битӀараб нух цӀунун хьвадани ва дихъ гӀенеккани, киданиги Дида цеве ГӀизраилалъул тахида гӀодов чӀарав дур ирсилав къотӀиларо“, – янги абун, Дуца Дур лагъ, дир эмен Давудие кьураб рагӀиги+. 26ГӀизраилалъул БетӀергьан, биччай гьанже тӀубазе Дуца Дур лагъ Давудие кьураб рагӀи!

27Амма гьаб дунялалда рукъ ккун чӀелищ Аллагь! Зобалаздаги, зобалазул зобалаздагицин бажаруларо Гьев жидедаго жаниве гьинавизе, гьаб дица бараб Рукъалъул бицинего бицинарин+. 28Амма, дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Дур лагъас Дуде гурхӀел-рахӀму гьарун гьабулеб дугӀаялъухъ гӀенекке! Дуца къабул гьабеги Дур лагъас жакъа Дуда цебе гьабулеб бугеб гьаб гьари-дугӀа. 29Биччанте къасиги къадги гьаб, „гьаниб букӀина Дие как-дин гьабулеб бакӀ“, – ин Дуца абураб Мукъадасаб Рукъалда тӀад букӀине Дур берги кӀалги. Дуда рагӀаги гьаб бакӀалде гьумерги битӀун Дур лагъас гьарараб дугӀа. 30Дуда рагӀаги гьаб бакӀалде гьумерги битӀун Дур лагъасги Дур ГӀизраилалъул халкъалъги гьарараб дугӀа. Дур зобалазул рокъоб Дуца къабул гьабе ва Мун нижеда тӀасаги лъугьа.

31Цо чияс цогидасе зарал гьабуни ва гьес досдаса гьа гьедизе тӀалаб гьабуни, дос вачӀун Дур къурбаналъул бакӀалда цебе гьаги бани, 32Дуда рагӀила зобалазда ва. Дуца къотӀила гьезие ритӀухъаб диван. ГӀайибиясе жаза гьабила – гьесда тӀаде буссина гьес жинцаго гьабурабщинаб гӀамал. ГӀайиб гьечӀев ритӀухъ гьавила ва гьев витӀун вукӀин тасдикъ гьабила.

33Дуда данде мунагь гьабун букӀиналъ, Дур халкъ тушбабаздаса къуни, амма хадуб Дуде руссун Дур цӀарги ахӀун Дуда цебе гьаб бакӀалда дугӀа-гьари гьабуни, 34Дуца зобалазда гьеб къабул гьабе ва Дур ГӀизраилалъул халкъалъул мунагьаздаса тӀаса лъугьа, гьел Дуцаго гьезул умумузе кьураб ракьалде тӀадруссинаре.

35Дуда данде Дур халкъалъ мунагь гьабун букӀиналъ зобалазул гордал рахани ва цӀад къотӀани, амма гьез Дур цӀарги ахӀун гьаб бакӀалде руссун дугӀа-гьари гьабуни, ва Дуца тамихӀ гьабун хадуб мунагьазде мугъги рехани,+
36зобалазда къабул гьабе Дуца гьеб ва Дурго лагъ ГӀизраилалъул халкъалъул мунагьаздаса тӀаса лъугьа. Гьел хьвадизе гьезда лъикӀаб нух малъе ва Дуцаго Дур халкъалъе ирсалъе кьураб ракьалде цӀад базабе+.

37Нагагьлъун ракъи ккани, къавуда щвани, бухӀараб гьури пуни, ккал чӀвани, ракъул гарцӀ тӀаделъани, царагьве бани, тушбабаз кинаб букӀаниги ГӀизраилалъул шагьар сверун ккуни – кинаб букӀаниги я балагь, я унти тӀаде бачӀани, – 38кинаб гьари яги дугӀа цо чияс, ялъуни тӀолабго Дур ГӀизраилалъул халкъалъ гьабуниги, жив-живас ракӀ бухӀун, къваридго гьаб бакӀалде кверал ритӀарабго, 39Дурго зобалазул рокъоб къабул гьабе. ТӀаса лъугьа ва жив-живасе гьезул ишазда рекъон гьабе, Мунго гьезул рекӀехъ балагьун, Дуда лъалелъул инсанияталъулго рекӀелъ бугеб –+
40нижер умумузе Дуца кьураб ракьалда нижеца гӀумру гьабулеб бугебгӀан мехалъ гьел Духъа хӀинкъизе рукӀине.

41-42Гьединго, Дур халкъалъул гурев, къватӀиса рикӀкӀадаса Дуе гӀоло вачӀарав чиясги (гӀадамазда рагӀилелъул Дур кӀудияб ЦӀар ва Дур къуват-гучалъул хӀакъалъулъ) гьаб Мукъадасаб Рукъалдехун вуссун дугӀа гьабуни, 43Дурго зобалазул рокъоб къабул гьабе ва къватӀисес Дуда гьарарабщинаб жо тӀубазабе, Киналго халкъазда Дур цӀар лъазе ва гьел, дур халкъ ГӀизраил гӀадин Духъа хӀинкъизе рукӀине, ва гьаб дица бараб Мукъадасаб Рукъ Дур букӀин лъазе.

44Дур халкъ тушбабазда данде багъизе ани, Дуца кинаб нухалъ гьел рачаниги, гьаб Дуца тӀаса бищараб шагьаралдехун ва дица Дуе бараб Мукъадасаб Рукъалдехун балагьун гьез Дуе дугӀа гьабуни, БЕТӀЕРГЬАН, 45зобалазда къабул гьабе гьезул гьари-дугӀа ва гьезие кумек гьабе.

46Гьез Дуда данде мунагь гьабуни – мунагь гьабуларев чи цониги гьечӀелъул, – Дур ццинги бахъун, дуца гьел тушбабазул квердеги кьун, гьез жидерго ракьалде асирлъуде рачун ани, я рикӀкӀаде, я гӀагарде,+
47хадуб асирлъиялъул ракьалда дур халкъ рекӀекълъун, гьез тавбу гьабуни, ва, „нижеца мунагь гьабуна, мекъго хьвадана ва квешлъиялъе хӀалтӀана“, – янги абун Дуде гьардезе лъугьани,+
48жал асир гьарурал тушбабазул ракьалда гьел ракӀ-ракӀалъго Дуде руссани, ва Дуца гьезул умумузе кьураб ракьалдехун, гьаб Дуца тӀаса бищараб шагьаралдехун ва дица Дуе бараб Мукъадасаб Рукъалдехун балагьун гьез дугӀа гьабуни, 49Дур зобалазул рокъоб къабул гьабе гьезул гьари-дугӀа ва гьезие кумек гьабе. 50ТӀаса лъугьа Дуда данде мунагь гьабураб Дур халкъалдаса. Гьез Дуда данде гьарурал киналго такъсираздаса тӀаса лъугьа ва гьел асир гьаруразул ракӀал гурхӀизаре гьезда, 51Дуца Мисриялдаса, гьеб цӀадул кориниса къватӀибе бачараб Мунго бетӀергьанаб Дур халкълъидал гьеб.

52Дуца кидаго кӀвар кье Дур лагъасде ва Дур халкъ ГӀизраилалъул дугӀаялде, кидаго гьез гьардон Дуде ахӀи балеб мехалъ Дуда гьеб рагӀизе букӀине. 53Дуца Мунго бетӀергьанавлъун вукӀине дунялалъул цогидал халкъаздаса батӀа гьарун ругелъул гьел, Дурго ирсилаллъун. Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, нижер умумул Мисриялдаса къватӀире рачарабго, Дур лагъ Мусаги гьоркьов ккун гьедин лъазабун букӀиндал Дуца».

ГӀизраилалъул халкъалъул рахъалдаса дугӀа

54БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьеб дугӀа-гьари гьабун лъугӀарабго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀалда цеве, квералги зобалазде ритӀун, накабазда чӀун вукӀарав Сулейман тӀаде вахъана+. 55ТӀадеги вахъун, киназдаго рагӀун, тӀолабго ГӀизраилалъул халкъалъе баракатги гьарун гьес абуна:

56«Жиндирго ГӀизраилалъул халкъалъе Жиндирго рагӀуда рекъон рахӀат кьурав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц! Жиндирго лагъ Мусаги гьоркьов ккун Гьес гьедараб кинабго лъикӀабщиналъул цониги жо тӀубачӀого хутӀичӀо. 57Нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Гьев нилъер умумузда цадахъ вукӀарав гӀадин, кидаго нилъеда цадахъги вукӀаги. Гьес кидаго нилъ рехун тогеги. 58Нилъ Бичасул нухда хьвадизе ва Гьес нилъер умумузе чӀезабураб хӀалалъ ахӀкамал, амруял ва къанунал тӀуразаризе Гьес нилъер ракӀал Жиндехунго цӀаги. 59Гьаб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дица гьарараб дугӀа къасиги къадги БЕТӀЕРГЬАНАСДА кӀочонгеги ва щибаб къоялъ Жиндирго лагъасе ва Жиндирго ГӀизраилалъул халкъалъе хӀажатабщинаб кьеги, 60дунялалъул тӀолалго халкъазда БЕТӀЕРГЬАН тун тӀокӀав Аллагь гьечӀеблъи лъан букӀине. 61Нилъер умумузе Гьес рихьизарурал Гьесул амруял ва ахӀкамал жакъа гӀадин кидаго тӀуразаризе, нужер ракӀал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀуран ритӀухъаллъун рукӀаги».

БетӀергьанасул Мукъадасаб Рукъ рагьи

62Хадуб пачаясги ГӀизраилалъул халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбанал хъуна. 63БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбаналъе Сулейманица къоло кӀиазарго бетӀер боцӀул ва нусиялда къоазарго гӀиялъажо хъуна. Гьедин рагьана пачаясги ГӀизраилалъул халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀияб Мукъадасаб Рукъ.

64Гьебго къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалда цебе бугеб азбаралъул бакьулъ бакӀ къурбаназе хӀадур гьабуна пачаяс. Гьенир тӀуран рухӀулел къурбанал хъуна, ролъул сайгъаталги гьаруна, ракълил къурбаназул тӀатӀиги бухӀана, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бугеб мазгаралъул къурбаналъе бакӀ цӀакъго гьитӀинлъана гьеб къоялъ тӀуран рухӀулел къурбаназе, ролъуе ва ракълил къурбаназул тӀатӀуе.

65Лево-Хаматалдаса бахъараб Мисриялъул гӀорхъода бугеб лъарахъе щвезегӀан гӀемераб гӀаламгун, ай тӀолабго ГӀизраилалъул халкъгун, Сулейманица байрам тӀобитӀана. Гьеб байрам тӀобитӀана нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе цин анкьго, хадуб жеги анкьго къоялъ – кинабниги анцӀила ункъо къоялъ. 66Микьабилеб къоялъ Сулейманица халкъ рокъобе биччана. Пачаясе баракатги гьарун, БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго лагъ Давудие ва Жиндирго гӀизраил халкъалъе гьабураб кинабго лъикӀлъиялдаса рохун, тӀолалго гӀадамал аваданго рокъо-рокъоре руссана.

9

Илгьам лъугьун БетӀергьан вачӀуна Сулейманида цеве

9^1Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ, пачаясул кӀалгӀа ва киналго разе къасд гьабуралщинал бакӀал ран лъугӀарабго, 2кӀиабилеб нухалъги илгьам лъугьун, доб Гаваоналдаго гӀадин, БЕТӀЕРГЬАН вачӀана гьесухъе+. 3БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Дур дугӀа-гьари Дица къабул гьабуна. Дуца Дие бараб Мукъадасаб Рукъ, абадиялъего гьениб Дир цӀар кӀодо гьабизе букӀине, Дица Диего батӀа гьабуна. Кидаго бер тӀаса босиларо Дица гьелдаса. 4Мунги Дида цеве, дур эмен Давуд гӀадин ракӀбацӀцӀадго ва ритӀухъго хьвадани, Дир тӀолалго амруялги тӀуразаруни ва Дир къануналги амруялги цӀунани, 5„ГӀизраилалъул тахидаса кидаго дур ирсилав камилароян“ Дица дур эмен Давудие кьураб рагӀуда рекъон, Дица ГӀизраилалда тӀад дур пачалъиялъул тах абадиялъего щула гьабила+.

6Амма нужеца ва нужер лъималаз Диде мугъ рехани, Дица чӀезарурал ахӀкамалги амруялги тӀуразаричӀони, батӀиял аллагьзабазе бетӀер чӀвани ва гьезул как-диналде руссани, 7Дица дунялалдаса тӀагӀинабила ГӀизраил ва Дица Дирлъун букӀине батӀа гьабураб гьаб Мукъадасаб Рукъги батӀул гьабила. ТӀолалго халкъаз мисал тӀамун бицина гьелъул ва тӀад релъанхъила. 8Гьаб Мукъадасаб Рукъ чӀунтараб чӀвадназул гохӀлъун лъугьина, цинги аскӀоса уневщинас хӀикмалъун гьещтӀела ва абила: „Аб щайдай БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалъе ва гьаб Рукъалъе гьадин гьабураб?“ – ин. 9Ва гьезие жавабалъе абизе буго: „Щайгурелъул гьел, жиндирго умумул Мисриялдаса къватӀире рачарав БЕТӀЕРГЬАНГИ рехун тун, батӀиял аллагьзабазде руссиндал, ва гьезие бетӀерги чӀвайдал, гьезул как-динги гьабидал – гьеле гьеб сабаблъунин БЕТӀЕРГЬАНАС гьеб балагь гьезда тӀаде биччараб“, – ин».

Сулейманил цогидал ишал

10Къого соналда жаниб бана Сулейманица кӀиябго бакӀ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ ва пачаясул кӀалгӀа+. 11Хирамица гьесие щвезабулеб букӀана гьесие бокьарабгӀан кедралъул ва кипарисалъул цӀул, ва гьединго месед. Гьесги Тиралъул пача Хирамие Галилеялъул къого шагьар кьуна. 12Амма гьел Сулейманица кьурал шагьаразул хал-шал гьабизе Тиралдаса Хирам вачӀиндал, гьесул ракӀ рекъечӀо гьезда.

13«Я дир вац, гьал щал шагьарал дуца дие кьурал?» – ин кӀалъана гьев.

Гьес гьезда Кабул[*] абун цӀар лъуна. Гьеб цӀар жакъа къо щвезегӀанги хутӀана гьезда тӀад.

14Хирамица пачаясе нусиялда къого талант[*] меседил битӀана.

15Сулейманица буюрухъги кьун гӀадамал лагъзаллъун гьарун хӀалтӀизе рахъинариялъе гьадинаб гӀилла букӀана. Гьес гьел хӀалтӀизаруна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ базе, гьединго жиндирго кӀалгӀа, Милло абураб щулалъи, Иерусалималъул къед, Хацор, Мегиддо ва Гезер абурал шагьаралги разе гӀоло+. 16Мисриялъул пиргӀавнас тӀадеги кӀанцӀун бахъун букӀана Гезер. Гьес гьеб цӀа гъун бухӀана, гьениб букӀараб ханааниязул халкъги гъурана ва жиндирго ясалъе – Сулейманил лъадуе – бахӀаралъул сайгъатлъун кьуна гьеб+. 17Сулейманица цӀидасан бана Гезер, гъоркьияб Бет-Хорон, 18БагӀалат шагьар ва Ягьудиялъул авлахъалда Тамарги. 19Гьединго нахърателал жанир цӀунулел киналго шагьаралги, жиндирго чолгьаказе ва чотӀахъабазе шагьаралги рана. Иерусалималда, Ливаналда ва киналго гьесул нухмалъиялда гъоркь рукӀарал ракьазда жиндиего бокьарабщинаб бакӀ бана Сулейманица+.

20-21ТӀуран гъурун тӀагӀинаризе кӀвечӀого хутӀарал, гӀизраилал гурел халкъазул – амориязул, хитиязул, перизиязул, хивиязул ва евусиязул наслаби Сулейманица лагъзаллъун гьарун хӀалтӀизаруна – жакъа къоялде щвезегӀанги гьеб гьедин буго. 22Амма гӀизраилал лагъзаллъун гьаричӀо Сулейманица, гьел рукӀана гьесул рагъухъабилъун, хъулухъчагӀилъун, аскаразул бутӀруллъун, чолгьаказул ва чотӀахъабазул бутӀруллъун+. 23Жеги гьел рукӀана гьесул бакӀал раялъул аслиял церехъабилъун – щунусиялда кӀикъоялда анцӀго хӀалтӀухъабазул бетӀер вукӀана гьесул.

24Давудил Шагьаралда йикӀарай пиргӀавнасул яс, Сулейманица гьелъие бараб кӀалгӀаялъуе яхъана; гьебго заманалда гьес Миллоги бана+.

25БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бараб къурбаналъе бакӀалда тӀад, лъагӀалида жаниб лъабго нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀуран рухӀулел къурбанал ва ракълил къурбанал хъолаан Сулейманица, цадахъго махӀгьуинал нахалги рухӀулаан. Гьедин лъугӀизабуна Мукъадасаб Рукъ баялъул хӀалтӀи.

26Гьединго Сулейманица Эдомалъул ракьалда, Элаталда аскӀоб бугеб Эцион-Гевералда, БагӀараб ралъдал рагӀалда гумулги рана+. 27Хирамица Сулейманил гамихъабазда цадахъ жиндирго чагӀи ритӀана – хӀалбихьи бугел, ралъад лъикӀ лъалел гамихъаби+. 28Гьел Офиралде ана, гьениса ункънусиялда къого талант[*] меседалъул бачӀана гьез ва гьеб Сулейман пачаясухъе щвезабуна+.

10

Шеваялъул бика ячӀуна Сулейманихъе

10^1БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН Сулеймание щвараб машгьурлъиялъул хӀакъалъулъ рагӀун, Шеваялъул бика ячӀана захӀматал суалаздалъун гьесул хӀалбихьизе+. 2Цадахъ кӀудияб къокъа чукъбузулгун, хириял махӀгьуинал хурдузул, гӀемераб меседалъул ва жавгьар-якъуталъул гьирал тӀад къарал варанабиги рачун щвана гьей Иерусалималде ва ячӀун Сулейманихъегун жиндирго рекӀеда букӀарабщиналъул гьесулгун накъит гьабуна+. 3Сулейманица киналго гьелъул суалазе жаваб кьуна: пачаясе захӀматаб ва гьесда баянлъизабизе кӀолареб щибго жо батичӀо. 4Шеваялъул бикада Сулейманил кинабго гӀакъиллъи, гьес бараб кӀалгӀа, 5гьесул кваналеб бакӀалда тӀад лъураб квен, гьесул цересел хъулухъчагӀазул рукъзал, гьесул лагъзаз берцинго тӀубазабулеб хъулухъ, гьезда тӀад ретӀараб ретӀел, гьесул чагъир тӀолел чагӀи ва гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб тӀубан рухӀулел къурбанал хъолеб куц бихьарабго, гьей хӀикмалъун хутӀана.

6Гьелъ пачаясда абуна:

«Дур ишазул ва гӀакъиллъиялъул хӀакъалъулъ дида рагӀараб хабар битӀараб букӀун буго, 7амма дун гьелда божулей йикӀинчӀо, ячӀун дирго беразда гьеб бихьизегӀан. Дида бащдабцин бицун букӀун гьечӀогури: дур гӀакъиллъи ва бечелъи дида рагӀаралдасаги жеги кутакалда цӀикӀкӀараб букӀун буго. 8Гьардарал гурищ дур гӀадамал! Гьардарал гурищ кидаго дуда цере рахъун чӀарал ва дур гӀакъилаб калам рагӀулел дур цересел чагӀи! 9Гьадин дуй лъикӀабщиналъе квербакъулев ва ГӀизраилалъул тахида мун лъурав дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! ГӀизраилалдехун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бугеб абадияб рокьуе гӀоло тун вуго Гьес мун пачалъун, ГӀизраил дуца ритӀухъго ва иманалда цебе бачине букӀине»+.

10Гьелъ пачаясе сайгъаталъе нусиялда къого талант[*] меседил, дунялалда батарабщинаб къадар хириял махӀгьуинал хурдузул ва жавгьар-якъуталъул кьуна. Шеваялъул бикаца Сулеймание сайгъат гьаруралгӀан гӀемерал хириял хурдул тӀокӀалъ киданиги рачӀинчӀо гьенире.

11Гьединго Офиралдаса месед босун рачӀун рукӀарал Хирамил гумузда лъун гӀемераб багӀараб сандалалъул цӀул ва жавгьар-якъут бачӀана+. 12БагӀараб сандалалъул цӀулал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе ва пачаясул кӀалгӀаялъе хӀубал гьаруна пачаяс, гьединго бакънал рачунел чагӀазе арфаби ва лираби гьаруна. ГьедигӀан кӀудияб къадар сандалалъул цӀулал, я гьелдаса цебе, я хадуб киданиги гьенибе бачӀинчӀо.

13Сулейман пачаяс, жиндирго пачаясулаб сахаватлъиялда рекъон гьелъие сайгъат гьабурабщинаб рикӀкӀинчӀого, гьелда берцин бихьанщинабги ва гьелъ гьарарабщинабги кьуна Шеваялъул бикае. Хадуй гьей цадахъ чукъбигун жиндирго улкаялде тӀадюссана.

Сулейманил бечелъи ва гуч

14Жиб-жиб соналъ Сулеймание щолаан анлънусиялда лъабкъоялда анлъго талант[*] меседалъул – 15базаргабазухъа, дармихъабазухъа, киналго ГӀарабустаналъул пачабазухъа ва батӀи-батӀиял ракьазул сардаразухъа бачӀунеб хайир рикӀкӀинчӀого.

16Сулейманица кӀинусго кӀудиял, рачитӀа лъун рацӀарал, меседил хъалхъанал гьаруна. Жиб-жиб хъалхъаналъе анлънусго шекел[*] меседил хӀалтӀизабуна. 17Жеги гьес гьаруна лъабнусго гьитӀинал, рачитӀа бухун гьарурал меседил хъалхъанал – жиб-жиб хъалхъаналъе лъабго мина[*] хӀалтӀизабуна. Пачаяс гьел Ливаналъул рохьин абулеб кӀалгӀаялда лъуна+.

18Жеги пачаяс гьабуна магьидул, кӀудияб, тӀад бацӀцӀадаб меседги бекьараб тах. 19Анлъго болъо букӀана тахил ва тахил мугъги тӀадехун гургинлъараб букӀана. ГӀодоб чӀолеб бакӀалъул кӀиябго рахъалда кверал лъолел бакӀалги рукӀана гьарун ва гьезда аскӀор гъалбацӀалги эхетизаруна. 20АнцӀила кӀиго гъалбацӀ эхетана анлъго болъода тӀад – болъодул жиб-жиб рахъалда цо-цо гъалбацӀ. Киданиги ва цоги кинабгӀаги пачалъиялда гьединаб жо гьабун букӀинчӀо.

21Сулейманил тӀолабго суркӀа-щурун меседил букӀана ва Ливаналъул рохьил КӀалгӀаялъул киналго рукъалъул тӀагӀелал бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал рукӀана. ГӀарцул гьабураб щибго букӀинчӀо, щайгурелъул Сулейманил заманалда гӀарцул кӀудияб къимат букӀинчӀо+.

22Хирамил гумулгун цадахъ пачаясул кӀудиял дармил гумул рукӀиндал ралъдахъ, лъабго лъагӀалида жаниб цо нухалъ гумул рачӀунаан меседалъул, гӀарцул, магьидул, маймалаказул ва тӀавусазул цӀун+.

23Сулейман пача гӀакъиллъиялъул ва бечелъиялъул рахъалъ цогидал киналго пачабаздаса бергьарав вукӀана+. 24Дунялалъулго халкъаз Сулейман вихьизе ва БетӀергьанас гьесие кьураб гӀакъиллъиялъухъ гӀенеккизе рес балагьулеб букӀана+. 25ВачӀаравщинав чияс, лъагӀалидаса лъагӀалиде, сайгъатал росун рачӀунаан: гӀарцул ва меседил тӀагӀелал, ретӀел, ярагъ ва махӀгьуинал хурдул, чуял ва гӀорцӀенал.

26Сулейманица жиндирго чолгьаказул ва чуязул къадар цӀикӀкӀинабуна. Гьесул рукӀана азаралда ункънусго чолгьакал ва анцӀила кӀиазарго чу. Гьес гьел гьезие рихьизарурал шагьаразда тана ва цоял Иерусалималда жиндихъгоги тана+. 27Сулейманил заманалда Иерусалималда гӀарцул къадар гӀадатияб ганчӀилалда бащадаб букӀана, кедралъул цӀулги, гьелъул гьарзалъиялъ, Ягьудиялъул мугӀрузул ракьанлъабазда ругел инжиралъул гъутӀбуздасацин цӀикӀкӀун букӀана. 28Чуял рачӀунаан Сулеймание Мисриялдасан ва Кувеялдасан – пачаясул базаргабаз ричун росулаан гьел Кувеялда. 29Чолгьоко Мисриялдаса босулаан анлънусго гӀарцул шекелалъухъ[*], чу – нусиялда кӀикъоялда анцӀго шекелалъухъ[*]. Гьединго пачаясул базаргабазги ричулаан чуял – киналго хитиязул ва сириязул пачабазе.

11

Сулейманица БетӀергьанасде мугъ рехи

11^1ПиргӀавнасул яс тун жеги гӀемерал къватӀиса руччабиги рокьана Сулеймание – могӀавиял, аммониял, эдомиял, сидониял ва хитиял. 2«Гьезулгун ригьин гьабуге, щайгурелъул гьез нуж ракӀчӀун жидерго аллагьзабазде руссинарула», – ян БЕТӀЕРГЬАНАС жиндир хӀакъалъулъ абурал халкъазул кколаан гьел. Амма Сулейманил гьездехун ракӀ цӀана. 3Пачабазул агьлуялъул анкьнусго лъади йикӀана гьесул ва лъабнусго гъараваш-лъадиги йикӀана. Гьел лъудбуз битӀараб нухдаса къосинавуна гьев. 4Сулейман херлъидал, лъудбуз гьесул ракӀ батӀиял аллагьзабазде буссинабуна, ва гьев тӀокӀалъ жиндирго инсул нухдасан хьвадичӀо, ай жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀуван мутӀигӀав вукӀинчӀо+. 5Гьес сидониязул аллагь Ашторатие ва аммониязул ракӀ гъанцӀизабулев аллагь Милхомие[*] бетӀер чӀвана.

6Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна, ва гьев гьесул эмен Давудил гӀадаб тӀубараб ритӀухълъиялда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухда хьвадичӀо. 7Иерусалималъул бакътӀерхьул рахъалда цо гохӀда Сулейманица балканав могӀавиязул аллагь Кемошие[*] ва капурав аммониязул аллагь Молохие как-диналъе бакӀ бана+. 8Гьединго гьабуна гьес цогидал киналго къватӀиса лъудбузе ва гьез жидерго аллагьзабазе кьеккеналъе махӀгьуинал нахал рухӀулаан ва къурбанал хъолаан гьенир.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъана Сулейманиде, щайгурелъул кӀиго нухалъ илгьам гьабун гьесухъе вачӀарав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъ рехиндал гьес;+
10чияр аллагьзабазда хадув унгеян Гьес жинда лъазабун букӀаниги, Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабичӀелъул+. 11Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Сулейманида абуна:

«Дуца гьедин гьабуралъухъ, Дир КъотӀи хвезабуралъухъ ва Дица дуда тӀадлъурал амруял тӀуразаричӀелъухъ, пачалъи духъа нахъе бахъичӀого толаро Дица – дуда цере хӀалтӀулезул цоясе кьела гьеб+. 12Амма, дур эмен Давудие гӀоло, мун чӀаго вукӀаго гьабиларо гьеб иш. Дица гьеб дур васасухъа кодоса бахъила. 13Амма тӀолабго пачалъи бахъиларо гьесухъа – Дир лагъ Давудие ва Дица тӀаса бищараб Иерусалималъе гӀоло, Дица гьесие цо къавм тела».

Сулейманил тушбаби

14БЕТӀЕРГЬАНАС Сулейманида данде тушман вахъинавуна – Эдомалъул пачаясул къавулъа эдомияв Гьадад. 15Давуд Эдомалда вугеб мехалдаго, чӀварал чагӀи рукъизе вачӀарав Иоавица, Эдомалъул киналго бихьинал чӀван рукӀана+. 16Иоавги киналго гӀизраилалги анлъго моцӀалъ, Эдомалда рукӀарал киналго бихьинал чӀван лъугӀизегӀан, гьенир чӀана. 17Амма Гьадад жеги гьитӀинав лъимер вукӀана, ва гьесул инсуда цере хӀалтӀулел рукӀарал эдомиязда цадахъ Мисриялде лъутана гьев. 18Гьел Мидяналдаса къватӀире рахъана ва Паран авлахъалде щвана. Цадахъ Параналдаса чагӀиги рачун гьел Мисриялде, пиргӀавнасухъе, Мисриялъул пачаясухъе рачӀана ва гьес Гьададие рукъги, квен-тӀехги, ракьги кьуна.

19Гьадад кутакалда рекӀее гӀуна пиргӀавнасе ва гьес жиндирго лъади Тахпенесил яц кьун йикӀана гьесие росасе. 20Тахпенесил яцалъ гьесие Генуватин абурав вас гьавуна, гьевги пиргӀавнасул васазда цадахъ пачаясул кӀалгӀаялда хьихьана.

21Мисриялда вукӀаго Гьададида рагӀана Давуд хваравлъи ва аскаразул бетӀер Иоавги хун вукӀин. Гьебмехалда Гьададица пиргӀавнасда абуна: «Виччай дун дирго ракьалде», – ян.

22«Дир гьаниб дуй камураб жо бугищ цониги гьеб хӀалалда дурго улкаялде тӀадвуссине къасд лъезе ккани?» – ян цӀехана пиргӀавнас.

«ГьечӀо, амма букӀаниги виччай дун!» – ин жаваб кьуна Гьададица.

23Цоги тушманги вахъинавуна Аллагьас Сулейманида данде – Цовагьалъул пачаясухъа, жиндирго хважаин Гьададезерихъа лъутарав Резон – Элиадил вас+. 24Давудица Цовагьалъул аскар гъурун хадуб Резоница жиндихъего питначагӀи ракӀарана ва гьезие бетӀерлъи гьабуна. Гьел Дамаскалде рачӀана, гьениб рукӀел гьабун чӀана ва гьев Дамаскалда тӀад пачалъун гьавуна+. 25Сулейман чӀаго щинаб на гӀан заманалъ ГӀизраилалъул тушманлъун вукӀана Резон – гьес Гьададица гӀадин гьесие гӀемераб зарал гьабулеб букӀана. Сириялда тӀад пачалъун вукӀана гьев ва ГӀизраил гьесие рихараб букӀана.

АхӀияца пачалъи кӀийиде бикьизе букӀиналъул бицин

26Наватил вас Яровамицаги питна багъаризабуна пачаясда данде. Гьев вукӀана Сулейманил хъулухъчагӀазул цояв, Цередаялдаса ефраимияв. Гьесул эбелалда цӀар Церуа букӀана, гьейги къоролай йикӀана.

27Гьале гьес Сулейманида данде питна багъаризабиялъе гӀилла: Сулейманица Милло абураб щулалъи бана ва жиндирго инсул, Давудил Шагьаралъул къадалъ букӀараб каратӀги бацана+. 28Яровам вукӀана махщел бугев чи. Гьев гӀолохъанчияс жиндирго хӀалтӀи цӀакъ мухӀканго ва дурусго тӀубазабулеб букӀин бихьидал, Сулейманица гьев киналго Юсупил агьлуялъул хӀалтӀухъабазул къокъаялда тӀад бетӀерлъун тана.

29Гьеб заманалда, цо пуланаб къоялъ Яровам Иерусалималдаса къватӀиве вахъаравго, нухда, цӀияб гӀабаги тӀад ретӀун, Шилоялдаса АхӀия авараг дандчӀвана гьесда. Гьел тун тӀокӀал чагӀи рукӀинчӀо сверухълъиялда+. 30Цинги АхӀияца тӀад букӀараб цӀияб гӀаба бахъун, анцӀила кӀиго чӀоло гьабун бихъ-бихъана гьеб+.

31Хадуб гьес Яровамида абуна: «Босе дуего анцӀго чӀоло, щайгурелъул гьадин лъазабулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: „Гьале Дица Сулейманихъа нахъе бахъулеб буго пачалъи ва гьелъул анцӀго наслу дуе кьолеб буго+. 32Амма Дица ГӀизраилалъул тӀолалго агьлабазда гьоркьоб Иерусалималъе ва Дир лагъ Давудие гӀоло тӀаса бищараб цо наслу хутӀила гьесие. 33Гьез Диде мугъги рехун сидониязул аллагь Ашторатил, могӀавиязул аллагь Кемошил ва аммониязул аллагь Милхомил дин гьабуралъухъ ва Дир нухда гьел хьвадичӀелъухъ, Дида берцин бихьулебаб гьабичӀелъухъ, ва Дир амруялги Дир къануналги гьез тӀуразаричӀелъухъ гьабизе буго Дица гьеб иш+.

34Амма Дица Сулейманихъа тӀубараб пачалъи бахъизе гьечӀо. Дица тӀаса вищарав ва Дир амруялги къануналги тӀуразарурав Дир лагъ Давудие гӀоло, Дица гьесул гӀумруялъего пачалъун тана гьев. 35Дица гьесул васасухъа нахъе босила пачалъи ва дуе кьела анцӀго наслу. 36Цо наслу Дица гьесул васасе тела, Дица Дирго цӀар чӀван тӀаса бищараб шагьар Иерусалималда Дир лагъ Давудил пачалъиялъул чирахъ кидаго свинчӀого букӀине Дида цебе+. 37Дица мун тӀаса вищулев вуго ГӀизраилалъул пачалъун – дуего бокьарабщиналда тӀад кверщел гьабила дуца. 38Дир лагъ Давудица гӀадин Дир амруялги къануналги тӀуразарун, Дица дуе бихьизабурабщиналда нахъ вилълъани, Дир нухазда хьвадани ва Дида ритӀухъаблъун бихьулебщинаб гьабуни, дуеги Дица квербакъи гьабила. Дица Давудие гьабураб гӀадин, дур наслуги щула гьабила, ГӀизраилги дуе кьела+. 39Давудил наслуялъе Дица тамихӀ гьабила, амма абадиялъего гуребха“».

40Сулейманица Яровам чӀвазе хӀал бихьана, амма Яровам Мисриялде Шишак пачаясухъе лъутана ва Сулейман хвезегӀан гьенив чӀана+.

Сулейманил хвел

41Сулейманил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва гьесул гӀакъиллъи – гьеб хъван буго «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен» абураб тӀехьалда. 42Иерусалималда ва ГӀизраилалда тӀад кӀикъого соналъ кверщеллъи гьабуна Сулейманица. 43Хадув гьев хвана ва гьесул эмен Давудил Шагьаралда, гьесул умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Реховам вахъана пачалъун гьесул бакӀалда.

12

ГӀизраилал Реховамида дандечӀей

12^1Реховам Шехемалде вилълъана, щайгурелъул тӀолабго ГӀизраил гьенибе бакӀаризе кколаан гьев пачалъун гьавизе. 2Наватил вас Яровамида гьеб хабар рагӀидал (гьев Сулейманихъа лъутарав чи, жеги Мисриялда вукӀана яшав гьабун), гьев Мисриялдаса тӀадвуссана+. 3Яровам ахӀизе чагӀи ритӀана гьез, ва тӀолабго ГӀизраилалъул жамагӀатгун цадахъ, гьев Реховамихъе вачӀана. Гьез Реховамида абуна:

4«Дур инсуца нижер горбода хӀехьезе захӀматаб рукь бана, амма гьанже дуца тӀадагь гьабе нижер захӀмат ва гьес нижеда бараб зулмуялъул къвалги чуче, цинги ниж дуда цере хӀалтӀила»+.

5Реховамица жаваб гьабуна: «ГьабсагӀат нуж нахъе а, лъабго къоялдасан нахъеги рачӀа», – ян. Халкъ нахъе ана. 6Жиндирго эмен Сулейман чӀаго вугеб мехалъ гьесда цере хъулухъалъе хӀалтӀарал кӀудиял чагӀигун гӀакълу дандбана Реховамица.

«Гьаб халкъалъе кинаб жаваб кьун лъикӀ букӀинебилан нужеда кколеб?» – ин цӀехана гьес.

7«Жакъа мун гьаб халкъалъе хъулухъалъе вахъун, гьезул мурадги тӀубазабун дуца гьезие лъикӀаб жаваб кьуни, гьел кидаго дур лагъзаллъун рукӀине руго», – ян жаваб кьуна гьез.

8Амма Реховамица, кӀудиял чагӀаз кьураб гӀакълуги нахъчӀван, жиндаго цадахъ гӀурал, жиндирго гӀолохъанал хъулухъчагӀазда гӀакълу дандбана. 9Гьес гьезда цӀехана: «Нужеца кинаб хӀукму гьабеян абилеб? „Цодагьаб тӀадагь гьабе дур инсуца нижеда бараб бакӀаб гьирин“ абун кӀалъалеб халкъалъе щиб жаваб кьун лъикӀ нилъеца?»

10Гьесда цадахъ гӀурал гӀолохъабаз абуна:

«„Дур инсуца цӀакъ бакӀаб гьир бана нижеда, амма дуца тӀадагьлъизабе гьеб нижее“, – ян абулеб халкъалъе гьадинаб жаваб кье: „Дир инсул мачӀабаздасаги дир гьитӀинкилищ биццатаб буго. 11Дир инсуца бакӀаб гьир нужеда бан батани, дица жеги бакӀлъизабила гьеб. Дир инсуца цӀалаца рухун гьабуна нужее тамихӀ, дицайин абуни маххул рекелал тӀад рекьараб цӀалаца рухун гьабила нужее тамихӀ“, – ин».

12Лъабго къоялдасан Яровамги тӀолабго халкъги, гьес лъабго къоялдасан рачӀа жиндихъеян абураб рагӀуда рекъон, гьесухъе тӀадруссун рачӀана. 13Цинги пача халкъалда цеве вахъун хъачӀго кӀалъана. КӀудиял чагӀазул гӀакълуги нахъчӀван,+
14гьев гӀолохъабазул гӀакълуялда хадув вилълъана ва гьес абуна:

«Дир инсуца бакӀаб гьир бана нужеда, дица тӀадеги бакӀлъизабила гьеб. Дир инсуца цӀалаца рухун гьабуна нужее тамихӀ, дицайин абуни маххул рекелал тӀад рекьараб цӀалаца рухун гьабила нужее тамихӀ», – ин.

15Гьедин гӀадахъ босичӀо пачаяс халкъалъул рагӀи: Наватил вас Яровамил рахъалъ, Шилоялдаса АхӀияги гьоркьов ккун рещтӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима тӀубазе хъван букӀиндал БЕТӀЕРГЬАНАС+. 16ТӀолалго гӀизраилазда бихьана пачаяс гьезухъ гӀенеккизе инкар гьабураблъи ва пачаясе жаваб кьун халкъалъ абуна:

«Давудилъ нижее щибгӀаги бутӀа бугищ?

Йишайил васасдаса кинабгӀаги ирс бугищ?

ГӀизраилал, русса нужерго чадразухъе!

Давуд, гьанже дурго наслуялда тӀад гьабе кверщел!»

ГӀизраилал рокъо-рокъоре руссана+. 17ЦохӀо Ягьудиялъул шагьаразда яшав гьабун чӀаразда тӀад букӀана Реховамил кверщел.

18Цинги лагъзаллъун гьарун цере хӀалтӀизарулел чагӀазда тӀад бетӀерлъи гьабизе тарав Адорам витӀана Реховамица гӀизраилазухъе, амма гьез гьев ганчӀица чӀвана. Живго Реховам хехлъи гьабун чолгьакида тӀаде кӀанцӀана ва Иерусалималде тӀурана+. 19Гьебмехалдаса нахъе ГӀизраил Давудил наслуялда данде чӀана.

ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Яровам пачалъун вахъин

20ГӀизраилалъул халкъалда Яровам тӀадвуссун вугилан рагӀидал, гьез гьесда хадур чагӀиги ритӀун, гьев мажлисалде ахӀана ва ГӀизраилалда тӀад пачалъун гьавуна. ЦохӀо Ягьудал къавм хутӀана Давудил рукъалъе мутӀигӀаблъун.

21Иерусалималде вуссиндал Реховамица тӀолабго Ягьудал ва Буняминил къавмалда гьоркьоса нусиялда ункъоазарго тӀаса рищарал рагъухъаби данде ракӀарана – гӀизраилазда данде рагъизе ва Сулейманил вас Реховамихъе пачалъи нахъбуссинабизе къасдгун.

22Амма Шемай аварагасухъе Аллагьасул калима рещтӀана: 23«Ягьудиялъул пача Сулейманил вас Реховамида ва Ягьудалгун Буняминил тӀолабго къавмалда гьадин абе: 24„БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго: ‘Нужерго вацал гӀизраилалгун рагъизе унге. Гьеб Дир амруялдалъун ккараб иш бугелъул, рокъоре тӀадрусса’, – ян“».

Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ гӀенеккана ва гьеб рагӀуда рекъон рокъо-рокъоре руссана.

Яровамица гьересиаллагьзабазул дин гьаби

25Яровамица Ефраимил мугӀрузул тӀалъиялда бугеб Шехем шагьар щула гьабуна ва гьенив рукӀел ккун чӀана. Гьениса ун гьес Пениэлги цӀи гьабуна.

26Яровамида рекӀеда ккана: «Давудил наслуялъухъе нахъбуссине гурин пачалъи. 27Къурбанал хъвезелъун халкъ Иерусалималде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе хьвадани, гьезул ракӀалги гьезул бетӀергьан Ягьудиялъул пача Реховамиде руссина. Цинги гьез дун чӀвала, гьелги Ягьудиялъул пача Реховамихъе тӀадруссина». 28Гьев жиндирго гӀакълучагӀазда кӀалъана, ва кӀиго меседил баси гьабизабуна. Цинги пачаяс халкъалда лъазабуна: «ГӀела Иерусалималде хьвадарал. ГӀизраилал, гьале нуж Мисриялдаса къватӀире рачарал нужер аллагьзаби»+.

29Гьел бусбузул цояб Бет-Элалда, цояб Даналда лъуна гьес. 30Гьеб ишалъ халкъ мунагьалъукье ккезабуна, щайгурелъул Даналде щвезегӀанцин ун гьезие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе лъугьана гьел.

31Гьединго Яровамица гохӀ-щобазда гьединаб как-диналъе ва къурбаназе бакӀал рана ва гьенир левитазулъан гурел кашишзабиги тана. 32Ягьудиялда тӀобитӀулеб байрамкъоялъул бакӀалда[*] микьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къо чӀезабуна гьес ва Бет-Элалда бараб къурбаналъе бакӀалда гьес жинцаго тӀоритӀана къурбанал, жинцаго гьарурал меседил бусбузе. Бет-Элалда кашишзабиги тана жинцаго рарал гӀибадаталъул бакӀаздаса рачун.

Ягьудиялдаса авараг

33ГӀизраилазе байрамалъул къолъун чӀезабун, жинцаго тӀаса бищараб микьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къоялъ, жинцаго Бет-Элалда бараб къурбаналъул бакӀалда аскӀове къана гьев, гьениб кьеккеналъе махӀ гьуинал нахал рухӀизе.

13

13^1Кьеккен гьабизе къурбаналъул бакӀалда аскӀов Яровам вахъун чӀун вукӀаго, Ягьудиялъул ракьалдаса Бет-Элалде, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун, Аллагьасул авараг вачӀана+. 2БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун, къурбаналъе бакӀалдеги валагьун, гьев ахӀдана:

«Къурбаналъе бакӀ, къурбаналъе бакӀ! Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Давудил наслуялъе гьавизе вуго Ёшиягь абун цӀар бугев вас. Дуда тӀад гьес къурбаналъе хъвела гьал, дуда тӀад кьеккен бухӀулел ругел гохӀазул кашишзаби ва дуда тӀад инсанасул рукьбиги рухӀила[*]“»+.

3Гьебго къоялъ гьес гӀаламат бихьизабуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру гьаб букӀин бихьизабулеб гӀаламат: гьаб къурбаналъул бакӀ кӀийиде кьватӀила ва гьелда тӀад бугеб рахъуги щущахъ бала».

4Аллагьасул авараг Бет-Элалъул къурбаналъе бакӀалде ахӀдолев рагӀидал, Яровам пачаяс гьесдехун кверги битӀун абуна: «Ккве гьев!», – ин.

Амма гьес гьев чиясдехун балагьун битӀараб квер гьебсагӀаталда бакъвана ва гьесда гьеб жиндехунго тӀадбуссинабизе бажаричӀо. 5БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон Аллагьасул аварагас бицараб гӀаламатги тӀубана – къурбаналъул бакӀ кӀийиде кьватӀана ва гьелда тӀад букӀараб рахъу щущахъ бана.

6Гьебмехалда пачаяс Аллагьасул аварагасда абуна:

«Гьаре дурго Аллагьасда дие гӀоло, БЕТӀЕРГЬАН дида гурхӀизе ва дир квер сахлъизе букӀине». Аварагасе гӀоло БЕТӀЕРГЬАН гурхӀана ва пачаясул квер цебе букӀараб гӀадин сахлъана+. 7Пачаяс Аллагьасул аварагасда абуна:

«Кваназе вилълъа дир бакӀалде, дица дуе сайгъаталги кьела».

8Амма Аллагьасул аварагас абуна:

«Дур буголъиялъул бащдаб бутӀа дуца дие кьолеб букӀарабанигицин, дун дуда цадахъ вилълъинароан ва я квен квинароан, я лъим гьекъелароан гьаб бакӀалда. 9БЕТӀЕРГЬАНАСЛЪИДАЛ дида лъазабураб: „Я квен кванаге, я лъим гьекъоге ва гьебго, мун араб нухалъ тӀадги вуссунге“, – ян».

10Цинги, живго Бет-Элалде вачӀараб нухалъ тӀадвуссинчӀого вукӀине, гьев батӀияб нухалъ ана.

Авараг къосун ккей

11Бет-Элалдайин абуни, цо херав авараг вукӀана. Гьесул васал рачӀана ва Аллагьасул аварагас доб къоялъ гьабураб жоялъул хӀакъалъулъ кинабго гьесда бицана. Гьес пачаясда абураб жоги бицана гьез инсуда.

12Инсуца гьезда цӀехана: «Кинаб нухккун гьев арав?» – ин.

Васаз гьесда бихьизабуна Ягьудиялдаса вачӀарав авараг араб нух. 13Гьес васазда абуна: «ХӀама кьолой дие».

Гьез хӀама кьолона ва гьев гьелдаги рекӀун 14Аллагьасул аварагасда хадув къокъана. Гьесда гьев ватана миккигъотӀода гъоркь гӀодов чӀун ва гьес цӀехана: «Мунищ Ягьудиялдаса вачӀарав Аллагьасул авараг?» – ин.

«Дун вуго», – ян жаваб кьун гьес.

15Цинги аварагас абуна: «Вилълъа дир рокъове кӀалдиб жо лъезе», – ян.

16Гьес абуна: «Дида кӀоларо дуда цадахъ вилълъине; я дур бакӀалда квен кваназе гьечӀо, я гьаб бакӀалда лъим гьекъезе гьечӀо. 17БЕТӀЕРГЬАНАС дида лъазабун буго: „Я квен кванаге, я лъим гьекъоге гьениб ва гьебго, мун унев вугеб нухккун тӀадги вуссунге“, – ян».

18Херав аварагас жаваб кьуна: «Дунги мунго гӀадав авараг вуго. Малаикас БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун дида абуна: „ТӀад вуссинавун, квенги кваназе лъимги гьекъезе рокъове ваче дов“, – ин». (Амма гьеб гьесул гьереси букӀана.)

19Гьев гьесда цадахъ тӀадвуссана ва гьесул рокъов квана-гьекъана. 20Гьел жеги кваналеб бакӀалдаса тӀаде рахъун рукӀинчӀо, гьев тӀадвуссинавурав херав аварагасухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи рещтӀана. 21Гьебмехалда Ягьудиялъул ракьалдаса вачӀарав аварагасухъги валагьун ахӀдана гьев: «Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС:

„БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъги гӀенеккичӀого, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе гьабураб амру хвезабуна дуца; 22тӀадги вуссун, Гьес гьукъараб бакӀалда квенги кванана, лъимги гьекъана! Гьединлъидал дур жаназа дур умумузул хабалалъ букъизе гьечӀо“».

23Аллагьасул авараг квана-гьекъон вахъун хадуб, гьев тӀадвуссинавурав аварагас гьесие хӀама кьолона. 24Гьев нухде вахъана, амма нухда гъалбацӀалъ тӀадги речӀчӀун чӀвана. Гьесул жаназа гьенибго хутӀана, хӀамаги гъалбацӀги аскӀор эхетун чӀана+. 25АскӀосан унел чагӀазда бихьана нухда бугеб жаназаги, жаназаялда аскӀоб эхетараб гъалбацӀги. Гьез инеги ун, дов херав авараг вугеб шагьаралда бицана гьеб хабар. 26Нухдаса гьев нахъвуссинавурав аварагасда гьеб хабар рагӀидал, гьес абуна:

Гьев ккола дов БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ гӀенеккичӀев Аллагьасул авараг. БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндицаго бицараб рагӀуда рекъон, гъалбацӀалъул ихтияралде кьун вуго гьев, гъалбацӀалъги тӀадги речӀчӀун чӀван вуго.

27Аварагас жиндирго васазда абуна: «ХӀама кьолой дие». Гьез хӀама кьолона.

28Гьев гьениве вилълъана ва нухде рехараб, аскӀоб хӀамаги гъалбацӀги эхетараб, жаназа батана. ГъалбацӀалъ абуни, я жаназаялда кӀал чӀван батичӀо, я хӀама чӀван батичӀо. 29Аварагас гьесул жаназа тӀаде борхун, хӀамиде бахинабуна, ва магӀуги бахъун хабалъ лъезе, тӀадбуссун шагьаралде босана. 30Гьес гьев жиндирго хабалазулъ лъуна ва: «Вай, дир вац!» – ин ахӀун магӀуги гьабуна.

31Гьев хабалъ лъун хадуб гьес жиндирго васазда абуна:

«Дун хваравго, доб Аллагьасул авараг лъураб хабалъ лъе дунги; досул рукьбузда аскӀор лъе дир рукьбиги. 32БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьес Бет-Элалда бараб къурбаналъул бакӀалда данде ва киналго Самариялъул шагьаразул гохӀ-щобазда ругел мукъадасал бакӀазда данде бицараб рагӀи ракӀчӀун тӀубазе бугелъул».

Яровамил мекълъи

33Амма гьелдаса хадубцин Яровамица жиндирго квешал нухал хисичӀо ва цӀидасан халкъалда гьоркьоса кашишзаби тана гохӀазда мукъадасал бакӀазда. Гьес бокьа-бокьарав чи толев вукӀана гохӀазда мукъадасал бакӀазда кашишлъун. 34Гьеб мунагьалъ Яровамил хъизан-агьлуялдаго ццин букӀана, ва гьеб сабаблъун гьесул хъизан-агьлу, щущахъ базабун, дунялалдасаго тӀагӀинабуна+.

14

Яровамил вас хвей

14^1Гьеб заманалда Яровамил вас Авиягь унтана. 2Яровамица лъадуда абуна:

«Яхъа, мун Яровамил лъади йикӀин лъидаго лъалареб хӀалалъ ретӀелги хисун Шилоялде а. Дова вуго гьаб халкъалда тӀад пачалъун дун вукӀине вугин бицун букӀарав авараг АхӀия+. 3АнцӀго чедги, панкъалги, хъаба цӀун гьоцӀоги цадахъ босун а досухъе. Гьес бицина дуда васасе щиб ккезе бугебали»+.

4Яровамил лъадуца кинабго гьес малъухъе гьабуна ва Шилоялде АхӀиял бакӀалде ана. АхӀияда канлъи бихьулароан гьанже; херлъиялъ беццлъун вукӀана гьев. 5Амма БЕТӀЕРГЬАНАС АхӀияда абуна:

«Яровамил лъади ячӀуней йиго дуда жиндирго васасул хӀакъалъулъ цӀехезе, щайгурелъул гьев унтун вугелъул. Гьадинги додинги абун жаваб кье долъие. ЯчӀун дой батӀияй гӀаданалъухъего хӀазе йиго». 6НуцӀидахъ гьелъул хӀатӀазул сас рагӀидал, АхӀияца абуна:

«Жание ячӀа, Яровамил лъади. Щайзе дуца батӀияй гӀадан хӀалей? Дир дуе квешаб хабар буго. 7Яровамихъе тӀадги юссун, гьадин абулеб бугин ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасилан абе: „Дица мун халкъалда тӀад кӀодоги гьавун Дир халкъ ГӀизраилалъул бетӀерлъун гьавуна+. 8Дица Давудихъа бахъун пачалъи духъе кьуна. Амма ракӀ-ракӀалъго киналго Дир амруял тӀуразарурав ва цохӀо Дир беразда берцин бихьарабги гьабун, Дида нахъ вилълъарав Давудида мун релълъинчӀо+. 9Дуца цере рукӀаралщиназдасаги цӀикӀкӀун квешлъи гьабуна. Дуца Дир ццин гьалаглъизабизе, Диде мугъги рехун, дуего батӀиял аллагьзаби гьаруна+. 10Гьединлъидал Дица ГӀизраилалда бугеб Яровамил тӀолабго хъизан-агьлуялда тӀаде балагь биччалеб буго. Дица Яровамил цо течӀого бихьинлъи тӀагӀинабила – лагъ вукӀа, эркенав вукӀа. Дица Яровамил зуриятго бокьоса къватӀибе рак гӀадин тӀубан хачан нахъе бала+. 11Яровамил чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун разе руго, авлахъалда хварал хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀизе руго“. Гьедин абуна БЕТӀЕРГЬАНАС[*]+.

12Мун гьанже рокъое тӀадюсса. Дуца шагьаралда хӀетӀе чӀарабго вас хвезе вуго. 13ТӀолабго ГӀизраилалъ магӀуги бахъун вукъизе вуго гьев. ЦохӀо гьев вуго Яровамил хъизан-къаялда гьоркьов хабалалъ лъезе вугев чи, щайгурелъул Яровамил хъизан-къаялда жаниб ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цо гьесулъ батана дагьабниги лъикӀлъи.

14ГӀизраилалда БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндиего вахъинавила Яровамил хъизан-агьлу нахъбахъичӀого тӀагӀинабизе бугев пача+. 15БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабила ГӀизраилалъул халкъалъе, ва хехаб гӀурулъ хьвагӀолеб муцӀидул рихьалда релълъина гьеб. Гьес гьезул умумузе кьураб гьаб лъикӀаб ракьалдаса тӀагӀинарила гӀизраилал ва Ефрат гӀор тун дорехун щущахъ разарила, щайгурелъул Ашерае[*] хӀубалги чӀван, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин гьалаглъизабуна гьез. 16Гьес ГӀизраил рехун тезе буго, Яровамица жинцаго гьарурал ва гӀизраилалги гьезде куцарал мунагьал сабаблъун».

17Яровамил лъади нахъюссун ана ва Тирзаялде щвана. Гьелъ рукъалъул рагьумахӀу бахъарабго вас хвана. 18Гьев хабалъ лъуна, ва Жиндирго лагъ АхӀияги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС абухъе, тӀолабго ГӀизраил гьесда хадуб магӀу бахъун гӀодана.

Яровамил хвел

19Цогидал Яровамил пачалъиялъул ишал, гьес гьарурал рагъал ва гьес халкъалъе гьабураб нухмалъиялъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Къоло кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес. Гьев хвана ва умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Надав пачалъун вахъана.

Реховам – Ягьудиялъул пача

21Сулейманил вас Реховам Ягьудиялда пачалъун вахъана. Гьес КӀикъоялда цо сон бан букӀана пачалъун вахъиндал ва анцӀила анкьго соналъ пачалъи гьабуна Иерусалималда – БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул киналго къавмазул шагьаразда гьоркьоса, Жиндирго Мукъадасаб бакӀалъе тӀаса бищараб шагьаралда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Нагьама, гьейги аммонияй йикӀана.

22Ягьудиязул халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешлъи гьабулеб букӀана. Жиндирго умумуз гьабурабщиналдасаги цӀикӀкӀун мунагьалги гьарун, хиянатай чӀужуялде гьалаглъулеб гӀадаб ццин бахъинабуна гьез Гьесул. 23Гьезги рана жидеего мукъадасал бакӀал, жиб-жиб гохӀда ва жиб-жиб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь лъуна мукъадасал ганчӀал ва Ашерал хӀубал. 24Мукъадасал бакӀазул хасал хъахӀбабицин[*] рукӀана гьезул ракьалда. Ягьудиялъул халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал халкъазул киналго хъубалщинал гӀадатал росана.

25Реховам пачалъун вахъун щуабилеб соналъ Мисриялъул пача Шишак Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана+. 26Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул ва пачаясул кӀалгӀаялъул хазина бахъун ана. Кинабго босун ана гьес, Сулейманица гьарурал меседил хъалхъаналги+. 27Реховам пачаяс гьезул бакӀалда мазгаралъул хъалхъанал гьаруна ва пачаясул кӀалгӀаялъул кӀалтӀа хъулухъалъе тарал пачаясул рорчӀухъабазул бутӀрузухъе кьуна. 28Пача БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове уневщинахъе хъаравуллъиялъ хъалхъанал цадахъ росулаан, хадуб хъаравуллъиялъул рокъоре тӀадруссинеги гьарулаан.

29Реховамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул киналго ишал «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 30Реховамидаги Яровамидаги гьоркьоб кидаго кьал букӀана. 31Реховам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул эбелалда цӀар Нагьама букӀана, гьейги аммонияй йикӀана. Гьесул бакӀалда пачалъун Гьесул вас Авиям вахъана.

15

Авиям – Ягьудиялъул пача

15^1Наватил вас Яровам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ Авиям Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 2Лъабго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Мааха, гьейги йикӀана Авессаломил ясалъул яс.

3Жиндирго инсуца гьарулел рукӀарал хӀарамал ишал течӀо гьесги ва гьесул кӀудияв эмен Давуд гӀадин тӀуван жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀав вукӀинчӀо гьев+. 4БукӀаниги, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие гӀоло, гьесул агьлуялъул чирахъ свине течӀо Иерусалималда; гьесул бакӀалда гьесул наслуялъул чи тана, ва Иерусалим щула гьабуна+. 5Давудица кидаго БЕТӀЕРГЬАНАСДА лъикӀ бихьараб гьабуна ва хитияв Уриягьилгун ккараб хутӀун цогидабщиналъулъ гӀумруялъго Гьесул амруяздаса гьев кьуричӀо+.

6Авиямил пачалъиялъул заманалдаги Реховамида ва Яровамида гьоркьобго байбихьараб рагъ къотӀичӀо. 7Авиямил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал ва гьес гьарурал киналго ишал хъван руго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. Авиямидаги Яровамидаги гьоркьоб рагъ букӀана. 8Авиям хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Аса пачалъун вахъана.

Аса – Ягьудиялъул пача

9ГӀизраилалъул пача Яровам пачалъун вахъун къоабилеб соналъ Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 10КӀикъоялда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул кӀодоэбелалда цӀар букӀана Мааха – Авессаломил ясалъул яс. 11Асаца, гьесул кӀудияв эмен Давудица гӀадин БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьараб гьабуна. 12Гьес бихьин-хъахӀбаби улкаялдасаго къватӀире рачахъана ва киналго гьесул умумуз гьарурал аллагьзабиги нахъе рехана+. 13Жиндирго кӀодоэбел Маахацин эбел-бика абураб цӀарудаса махӀрум гьаюна гьес, гьелъ хъубаб Ашерал хӀуби эхетаралъухъ. Асаца нахъе бахъана гьеб хӀуби ва Кедрон абулеб расалъиялда бухӀана гьеб+. 14Гьев гӀумруялъго ракӀ-ракӀалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ритӀухъавлъун вукӀана, амма гохӀ-щобазда ругел мукъадасал бакӀал щущазаричӀо тана. 15БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоре жиндирго ва гьесул инсул рахъалъан сайгъат гьарун хириял тӀагӀелал, гӀарац ва меседги кьуна гьес+.

16Асадаги ГӀизраилалъул пача Баашадаги гьоркьоб гьезул пачалъи бугебгӀан заманалда рагъ букӀана. 17Цо пуланаб заманалда ГӀизраилалъул пача Бааша Ягьудиялъул ракьалде тӀаде кӀанцӀана ва Ягьудиялъул пача Асал ракьалде, я жаниве, я къватӀиве щивго чи вачӀинчӀого вукӀине, Рама шагьар щула гьабуна. 18Гьебмехалда Асаца кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъоб ва жиндирго кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарацги меседги бакӀарун, жиндирго божарал чагӀазухъе кьуна ва Тавримонил вас, Хезионил васасул вас, Дамаскалда пачалъун вукӀарав Сириялъул пача Бен-Гьададихъе битӀана гьадинаб хабаргун:+

19«Биччанте нилъеда гьоркьоб дирги дурги инсуда гьоркьоб букӀараб гӀадаб къотӀи букӀине. Гьале дица дуе сайгъаталъе гӀарацги меседги битӀулеб буго. ГӀизраилалъул пача Баашагун дур бугеб къотӀи хвезабе, гьев дир ракьалдаса нахъе ине вукӀине».

20Бен-Гьададица Асал рагӀи къабул гьабуна ва жиндирго аскаразул бутӀрул ритӀун ана ГӀизраилалъул шагьаразде тӀаде кӀанцӀизе. Гьез Иён, Дан, Авел-Бет-Мааха абулел шагьарал ва тӀолабго Нафталил ракьгун цадахъ Киннереталъул ракь-мухъги кверде босана. 21Гьеб хабар рагӀидал Баашаца, Рама щулалъизабизе гьарулел хӀалтӀабиги къотӀизарун, Тирзаялде бухъизабуна. 22Асаца тӀолалго Ягьудиязе буюрухъ кьуна Рамаялдаса Баашаца хӀалтӀизабулеб букӀараб цӀулги гамачӀги щибго течӀого бакӀарун нахъе босеян. Аса пачаяс Буняминил ракьалда бугеб Гева ва Мицпа абулел шагьарал щула гьаризе хӀалтӀизабуна гьеб.

23Асал пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьес рарал шагьаралги рикӀкӀун, киналго гьес гьарурал ишал – гьеб хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абулеб тӀехьалда. Амма херлъараб мехалъ гьесул хӀатӀазул унтиги букӀана. 24Аса хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьошафат пачалъун вахъана+.

Надав – ГӀизраилалъул пача

25Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Яровамил вас Надав ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва ГӀизраилалда тӀад кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес+. 26Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна. ГӀизраилго мунагьалде бачарав жиндирго инсуца гьабураб гьабуна.

27Гьев тӀолабго ГӀизраилалъул аскаргун цадахъ пилистимазул шагьар Гиббетон сверун кквезе къеркьолев вукӀаго, Иссахарил къавмалъул чи АхӀиягьил вас Баашаца, гъоркьанго гьесда дандеги ургъун, чӀвана Надав. 28Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун лъабабилеб соналъ Баашаца Надав чӀвана ва гьесул бакӀалда пачалъун чӀана.

29Пачалъун вахъараб сагӀаталдаго гьес тӀолабго Яровамил хъизан-къай гъурана. БЕТӀЕРГЬАНАС Шилоялдаса АхӀияги гьоркьов ккун лъазабураб рагӀуда рекъон, гьес Яровамил цо чи чӀаго течӀо, киналго чӀвана+. 30Гьедин жаза гьабуна гьезие Яровамил мунагьал сабаблъун ва гьес жиндирго мунагьазул нухда тӀолабго ГӀизраилги бачун, гьел мунагьаз ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин бахъинабуралъухъ.

31Надавил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал ва гьес гьарурал ишал хъван руго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 32Асадаги ГӀизраилалъул пача Баашадаги гьоркьоб гьел пачабилъун ругебгӀан заманалда рагъ букӀана.

Бааша – ГӀизраилалъул пача

33Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ АхӀиягьил вас Бааша ГӀизраилалъул пачалъун вахъана. Тирза шагьаралда чӀун, къоло ункъо соналъ пачалъи гьабуна гьес. 34Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна. ГӀизраилго мунагьалде бачарав Яровамица гьабураб гьабуна.

16

16^1Хананил вас Егьухъе Баашал хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана:

2«Щивго гурев чи вукӀаниги, Дица Дир халкъ ГӀизраилалъул бетӀерлъун гьавуна мун. Амма мун Яровамил нухккун хьвадана ва Дир ццин гьалаглъизабизе Дир халкъ ГӀизраилги мунагьазукье бачана+. 3Гьале гьанже Дица тӀагӀинавила мунги дур хъизан-къайги ва Наватил вас Яровамил хъизан-агьлуялъе гьабураб гьабила дур хъизан-къаялъеги+. 4Дур хъизан-къаялъул чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун разе руго, авлахъалда хварал – хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀун разе руго»+.

5Баашал пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьесул бергьенлъаби ва гьес гьарурал ишал хъван руго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 6Бааша хвана ва Тирзаялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Елагь пачалъун вахъана.

7Амма Баашаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьабурабщинаб квешлъи сабаблъун, Хананил вас Егьу аварагги гьоркьов ккун, цебеккунго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀукму бачӀун букӀана гьесдеги гьесул хъизан-къаялдеги. Гьединго, Яровамил хъизан-къай цо чи течӀого чӀваралъухъ, амма Яровамида релълъун живгоги хьвадаралъухъ, Гьесул ццин гьалаглъизабуна Баашаца.

Елагь – ГӀизраилалъул пача

8Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун къоло анлъабилеб соналъ Елагь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес.

9Гьесул чолгьаказул бащдаб рехъеналда тӀад тарав цо гьесул божарав Зимриян абулев чияс гъоркьанго рекӀкӀ ургъана гьесда данде. Цо нухалда Тирзаялда, гьесул кӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчи Арзал рокъов вукӀана Елагь, гьакълицаги мехтун+. 10Зимрица вачӀун жанивегун чӀвана гьев ва Елагьил бакӀалда живго пачалъун чӀана. Гьеб букӀана Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун къоло анкьабилеб сон.

11Пачалъун вахъун тахиде вахараб сагӀаталдаго кинабго Баашал хъизан-агьлу гъурана гьес. Цониги бихьинчи чӀаго течӀо – я гӀагарлъиялъул, я гьудул-гьалмагълъиялъул. 12Егьу аварагги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС абураб рагӀуда рекъон, Зимрица кинабго Баашал хъизан-агьлу тӀагӀинабуна,+
13щайгурелъул Баашалги гьесул вас Елагьилги мунагьал сабаблъун. ГӀизраилги мунагьазде тӀамун ва къабихӀал аллагьзабиги гьарун, гьез ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин гьалаглъизабун букӀин сабаблъун ккана гьеб.

14Елагьил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъиназул ва киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

ГӀизраилалъул тах къваригӀаразул къеркьей

15Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун къоло анкьабилеб соналъ Тирзаялда Зимри вахъана пачалъун, амма гьесул пачалъи анкьго къоялъ гурони халалъичӀо. Пилистималъул шагьар Гиббетоналда аскӀоб къайи чӀван букӀана рагъухъабазул аскаралъ гьебмехалда+. 16Гьенир ругел гӀизраилазда Зимрица гъоркьчӀелги гьабун чӀван вугин пачайилан рагӀидал, гьебго къоялъ гьез ГӀизраилалъул пачалъун аскаразул бетӀер ГӀомри вугилан ахӀана. 17Хадуб ГӀомриги, цадахъ киналго гӀизраилалги Гиббетоналдаса рахъун Тирзаялде тӀаде кӀанцӀизе ана. 18Шагьар кодобе босун букӀин бихьидал, пачаясул кӀалгӀаялъул нахъарокъовеги лъутун, Зимрица жиндаго хадуб цӀа гъуна. Гьедин хвана гьев 19жиндирго мунагьал сабаблъун: БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуралъухъ, ГӀизраилго мунагьазде бачарав Яровамил нухги ккун, гьесул мунагьал такрар гьаруралъухъ.

20Зимрил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабураб хӀилла-рекӀкӀ – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

21Цинги ГӀизраилалъул халкъ кӀийиде бикьана: бащдаб халкъалъе Гинатил вас Тивни пачалъун тезе бокьун букӀана, хутӀараз ГӀомрил рахъ ккуна. 22Гинатил вас Тивнил рахъ ккураздаса ГӀомрил рахъ ккуразул къуват цӀикӀкӀана. Тивние гӀажал сабаблъана, ГӀомри пачалъун вахъана.

ГӀомри – ГӀизраилалъул пача

23Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда цоабилеб соналъ ГӀизраилалда ГӀомри пачалъун вахъана. АнцӀила кӀиго соналъ пачалъун вукӀана гьев, гьезда гьоркьоса анлъго соналъ Тирзаялда вукӀана. 24КӀиго гӀарцул таланталъухъ[*] Самариялъул гохӀ босана гьес Семерихъа ва гьеб гохӀда, Самария абун гьеб гохӀалъул цеве вукӀарав хважаин Семерил цӀарги лъун, шагьар бана.

25ГӀомрица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ берда квешбихьанщинаб гьабуна ва гьесда цере рукӀараздасаги цӀикӀкӀун мунагьалги гьаруна. 26Наватил вас Яровамица гьабурабщинаб гьабуна гьес ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ, ай ГӀизраилалъул Аллагьасул ццинги гьалаглъизабун, ГӀизраилго къосинабурал щибго пайда гьечӀел гьересиаллагьзабазда хадув ана.

27ГӀомрил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал ва гьесул бергьенлъаби – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 28ГӀомри хвана ва Самариялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ахав пачалъун вахъана.

Ахав – ГӀизраилалъул пача

29Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда микьабилеб соналъ ГӀомрил вас Ахав ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва къоло кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 30ГӀомрил вас Ахавица гьесда цере рукӀараздасаги цӀикӀкӀун квешлъи гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе+. 31Наватил вас Яровамил мунагьазда нахъ вилълъарав гӀечӀого, гьес сидониязул пача ЭтбагӀалил яс Изавел лъадилъун ячана ва БагӀалил[*] диналде вуссана+. 32Жинцаго Самариялда бараб БагӀалил мукъадасаб рокъоб гьес БагӀалие къурбаналъе бакӀ гьабуна+. 33Гьелда тӀадеги гьес Ашерал хӀубал эхетана ва ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна – цере рукӀаралщинал ГӀизраилалъул пачабаздаса цӀикӀкӀун.

34Ахавил заманалда Бет-Элалдаса Хиэлица цӀидасан Ерихон шагьар бана. Гьесул тӀоцевесев вас Авирам хвана гьес гьелъие кьучӀ лъолаго, ва гьесул бищун гьитӀинав вас Сегув хвана гьес гьелъул каву эхетулаго. Нунил вас Егьошуаги гьоркьов ккун цебеккунго бицун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда[*] рекъон ккана гьеб.

17

Илясица ракъдаллъи бачӀиналъул бици

17^1ГилгӀадалда бугеб Тишбиялдаса Илясица Ахавида абуна: «Дица хъулухъ гьабулев ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа – дир амруялдалъун гурони чамалиго соналъ, я щуб, я цӀад базе гьечӀо», – ян.

2Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана:

3«Гьаб бакӀги тун бакъбаккул рахъалде а ва Иорданалъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб Керит абураб лъарамухъалда вахча. 4Лъарахъа лъим букӀина дуе гьекъезе, квенги Дица гъудузда тӀад къан буго дуе щвезабеян». 5БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна гьес кинабго. Иорданалъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб Керит лъарахъе вилълъана гьев ва гьениб чӀел гьабуна. 6Радалги къасиги чедги гьанги босун бачӀунаан гъудуз гьесие, лъимги лъарахъа гьекъолаан.

Иляс ва Сарепталдаса къоролай

7Заман ун хадуб, ракьалде цӀад балеб букӀинчӀелъул, лъар бакъвана. 8Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана Иляс аварагасухъе: 9«Гьанже мун Сидоналда аскӀоб бугеб Сарепталде а ва гьениб чӀел гьабе. Дица цо къоролалда лъазабун буго мун кваназавеян»+.

10Гьев Сарепталде вилълъана. Шагьаралъул кавабахъе гьев щвараб мехалъ, гьений цӀул-гӀучӀ бакӀарулей цо къоролай ятана. Гьес гьелда абуна: «Цодагьаб лъим босе дие гьекъезе», – ян. 11Гьей арайго, гьелда хадубги ахӀана гьес: «Цо чадил мочӀуги босе дие», – ян.

12«Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀаги, – ян абуна гьелъ, – дир чед гьечӀо, гӀартиниб цо дангъура цӀураб ролъги, хъабил тӀинда дагьа-макъаб зайтуналъул нахги хутӀун буго дир. Гьале цо-кӀиго цӀулал хъвалхьенги босун ина, гьеб ролъул васасеги диегоги квен гьабизе; гьебги кванала, хадур ниж ракъуца хвела».

13Илясица гьелда абуна: «Мун хӀинкъуге. Рокъоеги ун дица абухъе гьабе. Амма, цин гьелъул цо гьитӀинаб чедги бан, гьеб дие босун ячӀа. Хадуб дуегоги дурго васасеги гьабе кваназе жо. 14ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб бугелъул: „БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалде цӀад бараб къо тӀаде щвезегӀан, я гӀартиниса ролъ, я хъабиниса нах лъугӀиларо“, – ян».

15Гьелъ инеги ун Илясица абухъе гьабуна; гьелдаса нахъе гьелъиеги Илясиеги ва гьелъул хъизан-къаялъеги гӀураб квен букӀана жиб-жиб къоялъ. 16Илясица бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, я гӀартиниса ролъ, я хъабиниса нах лъугӀичӀо.

Къоролалъул хварав вас чӀаго гьави

17Цодагьаб заман ун хадуб гьей гӀаданалъул вас унтана. Гьесул хӀал тӀадеялдаса тӀаде квешлъулеб букӀана – ахирги хӀухьел къотӀана васасул. 18Цинги гьелъ Илясида абуна:

«Щиб дидаса дуе къваригӀун бугеб, Аллагьасул авараг? Дир мунагьал ракӀалде щвезаризе ва дир вас чӀвазейищ мун вачӀарав?»

19«Гьаниве кье дихъе дур вас», – ин жаваб кьуна Илясица. Гьес гьев гьелъухъа кодоса восана ва живго жанив чӀараб тӀадрокъовеги восун, жиндирго бусада тӀад лъуна. 20Хадуб гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, жиндир рокъоб дица чӀел гьабурай къоролалда тӀадеги, хвезавун гьелъул васгун, гьаб балагь бачунеб жойищха Дуца?!»

21Лъабго нухалъ гьесул къаркъалаялда тӀадги вегун, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бан гьардана гьев: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, биччанте гьав васасул гӀумру нахъбуссине гьасухъе!»+

22БЕТӀЕРГЬАНАС Илясил гьари къабул гьабуна, васасул хӀухьел нахъбуссана ва гьев чӀаголъана. 23Илясица вас жиндирго тӀадрокъоса восун гӀодове рокъове щвезавуна. «Ялагье, дур вас чӀаго вуго!» – янги абун, гьев эбелалъухъе кьуна.

24Цинги гьей чӀужугӀаданалъ Илясида абуна: «Гьанже дида лъана мун Аллагьасул авараг вукӀин ва дуца бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи битӀараб букӀин».

18

Иляс ГӀизраилалде тӀадвусси

18^1ГӀезегӀан заман ун хадуб, ракъдаллъи ккун лъабабилеб соналъ Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана: «Вилълъа, Ахавида цеве вахъа, Дица гьаб ракьалде цӀад базабизе букӀине».

2Иляс нухде вахъана Ахавихъе ине.

Самариялда гӀасияб ракъи букӀана, 3ва Ахавица жиндирго кӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчи ГӀобадиягь ахӀана жиндихъего. (ГӀобадиягь вукӀана БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀакъ ритӀухъав чи. 4Изавелица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзаби гъурулаго, ГӀобадиягьица вачун нусго авараг кӀиго нохъода, кӀикъоялда анцӀ-анцӀ жиб-жиб нохъода жанир рахчана ва гьезие чед-лъимги чӀезабуна.)+

5Ахавица ГӀобадиягьида абуна: «Гьаб улка къотӀун киналго иццазухъе ва лъаразухъе а. Щиб лъалеб, чуял ва гӀорцӀмал кваназаризе ва гьел хвалде ккечӀого рукӀине, хер батизе бегьула нилъеда».

6Гьез хал-шал гьабизе бугеб ракь цоцада гьоркьоб бикьана ва Ахав цо рахъалде, ГӀобадиягь цогидаб рахъалде ана. 7Жиндирго нухккун унаго ГӀобадиягьида Иляс дандчӀвана. ГӀобадиягьида гьев лъана ва ракьда гьумер цун гӀодове къулана. Цинги гьес абуна: «Мунищ дир бетӀергьан Иляс?»

8«Дун вуго, – ян жаваб кьуна Илясица. – Вахъа, дурго хважаинасда дун вугин гьанивин бицине а».

9«Дида ккараб мунагь щиб, – ин гьикъана ГӀобадиягьица, – гьедин дун, дур лагъ дуца Ахавида кодове тамихӀалъе кьезе? 10Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, Дир хважаинас мун валагьизе ритӀичӀеб, я цониги халкъ, я цониги пачалихъ хутӀичӀо. Жиб-жиб нухалъ гьез мун гьечӀин довайин абурабго, гьес гьел мун ватичӀин абун гьедизе тӀамуна. 11Гьанже дуца абулеб буго инеги ун дир хважаинасда мун гьанив вугин бицейин. 12Дун гьаниса аравго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ вачун, киве аравали лъачӀого тӀагӀинагури мун. Дица вачӀун Ахавида абила, гьесдайин абуни мун ватиларо, цинги гьес дун чӀвала. Дуда лъан букӀа, дица, дур лагъас, гӀолохъанлъиялдаса нахъего БЕТӀЕРГЬАНАСЕ как-дин гьабураблъи+. 13Изавелица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзаби чӀвалеб мехалъ дица гьабураб жо бицинчӀищ дуда? Дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нусго авараг кӀиго нохъода, кӀикъоялда анцӀ-анцӀ щибаб нохъода жанир рахчана ва гьезие чед-лъимги чӀезабуна. 14Гьанже дуца абулеб буго дида дурго хважаинасухъеги ун гьесда Иляс вугин гьанивин абейин. Гьес чӀван рехула дун!»

15Илясица абуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьале жакъа дун Ахавида цеве вахъине вуго».

Илясги БагӀалил хъулухъчагӀиги Кармил магӀарда

16ГӀобадиягь Ахавихъе вилълъана ва кинабго гьесда бицана. Цинги Ахав Илясида данде вахъана. 17Илясида бер чӀварабго гьес абуна: «Мунищ гьав? Гьаб балагь ГӀизраилалда тӀаде бачарав чи!» – ян.

18«Дица бачинчӀо ГӀизраилалда тӀаде балагь, – ин жаваб кьуна Илясица, – амма дуцаги дур инсул гӀагарлъиялъги бачана: БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялги рехун тун нужлъидал БагӀалида хадур рилълъарал. 19АхӀизе чагӀиги ритӀун тӀолабго ГӀизраилалдаса халкъ бакӀаре дихъе Кармил магӀарде. Изавелида цадахъ квана-гьекъолев ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго БагӀалил аварагги, ункънусго Ашерал аварагги ваче гьаниве».

20Ахавица киналго гӀизраилазухъе хабар битӀана ва Кармил магӀарде аварагзаби ракӀарана. 21Иляс тӀолго халкъалда цеве вахъун кӀалъана:

«Кире щвезегӀан нужеца цого заманалда кӀиго бакӀида гӀодор чӀезе хӀаракат бахъизе бугеб? Нужер Аллагьлъун БЕТӀЕРГЬАН ватани – Гьесда хадур рилълъа, БагӀал ватани – гьесда хадур а». Халкъалъ цо кӀал кӀалъачӀо+. 22Гьебмехалда Илясица гьезда абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзабазда гьоркьов цохӀо дун гурони хутӀичӀо, БагӀалил абуни ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго авараг вуго+. 23Биччанте кӀиго баси бачун бачӀине гьанибе. Хадуб гьез тӀаса бище абе цояб, хъун къотӀ-къотӀун кескал гьарун цӀулада тӀад лъе абе, амма цӀа гъоге. Дица цогидаб баси къачӀала, цӀулада тӀад лъела, амма цӀа гъеларо. 24Цинги нужеца нужерго аллагьасул цӀар ахӀе, дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар ахӀила. ЦӀадудалъун жаваб кьурав Аллагь вукӀине вуго хӀакъикъияв Аллагь».

ЛъикӀаб жо бицунеб буго дуцаян абун кӀалъана халкъ. 25Илясица БагӀалил аварагзабазда абуна: «Нуж гьедигӀан гӀемерал ругелъул, тӀоцебе нужеца гьаб кӀиябго басидул цояб тӀаса бищун къачӀай. Нужерго аллагьасул цӀар ахӀе, амма цӀа бакуге».

26Гьез цояб баси бачана ва хъун къотӀ-къотӀун къачӀана, цинги радалиса бахъараб къаде мех щвезегӀан БагӀалиде ахӀи бана.

«Нижер гьари къабул гьабе, БагӀал!» – ин ахӀдана гьел. Амма данде сас рагӀулеб букӀинчӀо ва лъицаго гьезие жаваб кьолеб букӀинчӀо. Жинцаго гьабураб къурбаналъе бакӀалда сверун лъугьун эхе-эхеде кӀанцӀана ва хӀал щун рекерахъдана гьел. 27Къадемех щварабго Иляс гьезда тӀад велъанхъизе жувана.

«ЛъикӀ гӀергӀеде! – ян абулеб букӀана гьес. – Гьев аллагьлъидал! Гьев цо сундулниги пикруялда ватила, ялъуни сапаралда ватила. Щиб лъалеб, кьижун ккун ватизеги бегьула ва гьев ворчӀизавизе ккела». 28Гьел жеги цӀикӀкӀун ахӀдана ва жидерго гӀадаталда рекъон, хунжрузгун хучдуз жалго жидецаго ругънахинарун би чвахизабуна. 29Къадемехги ана ва бакъанигӀуж щвезегӀан гьел жеги хӀалалдаса ун хъетӀана. Амма данде сас рагӀулеб букӀинчӀо ва лъицаго гьезие жавабги кьечӀо+. 30Цинги Илясица халкъалда абуна: «Гьанире дида аскӀоре рачӀа», – ян.

Гьел аскӀоре рачӀана ва гьес биххун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀ цӀи гьабун къачӀана. 31Илясица анцӀила кӀиго гамачӀ босана, дуда цӀар ГӀизраил букӀине бугилан БЕТӀЕРГЬАН жинда кӀалъарав Якъубидаса лъугьараб анцӀила кӀиго къавмалъул къадаралда рекъон+. 32Гьел ганчӀалги лъун гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ бана ва гьелда сверун кӀиго сат[*] ролъул жанибе унеб рахъ бухъана. 33Гьес цӀадуе цӀул лъуна, басидул къаркъалаги кескал гьарун къотӀун цӀулада тӀад лъуна. 34Хадуб гьес абуна:

«Ункъо кӀудияб гӀеретӀ лъадал цӀезабе ва гьеб гьаб тӀубан бухӀулеб къурбаналдеги цӀуладеги тӀаде тӀе. КӀиабилеб нухалъги гьединго гьабе», – ян.

Гьез гьедин гьабуна. Лъабабилеб нухалъги гьединго гьабейилан абуна гьес. Лъабабилеб нухалъги гьединго гьабуна. 35Лъим къурбаналъул бакӀалда сверун чвахана ва рахъцин цӀезабуна. 36Къурбаналъе мех щварабго Иляс аскӀовегӀан къана ва гьес дугӀа гьабуна:

«Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва ГӀизраилил БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, биччанте жакъа халкъалда лъан букӀине Мун вугевлъи ГӀизраилалъул Аллагь ва дунги Дур лагъ вукӀин, гьаб кинабгоги дица Дур амруялда рекъон гьабулеб букӀин!+
37Къабул гьабе БЕТӀЕРГЬАН, къабул гьабе дир дугӀа, гьаб халкъалда Мун БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀин ва Дуца цӀидасан гьезул ракӀал Дудехунго руссинарулел рукӀин лъан букӀине».

38Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА цӀа рещтӀана, ва цӀулгун, гамачӀгун, ракьгун ва рахъниб букӀараб лъимгун цадахъ тӀубан бухӀулеб къурбан гьеб цӀадуца къулчӀана. 39Гьеб бихьарабго тӀолабго халкъалъ кӀалагъоркье речӀчӀун сужда гьабуна ва гьел ахӀдана:

«БЕТӀЕРГЬАН вуго Аллагь! БЕТӀЕРГЬАН вуго Аллагь, БагӀал гуро!» 40Илясица гьезие буюрухъ кьуна:

«БагӀалил аварагзаби ккве! Цонигияв лъутун ворчӀизе виччаге!» – ян. Гьез гьел ккуна ва Илясица Кишон расалъиялдеги рачун гьел киналго чӀвана+.

Ракъдаллъиялъул ахир

41Илясица Ахавида абуна: «Вахъа, квана-гьекъезе а, чвахун балеб цӀадул сас рагӀулеб бугин».

42Ахав квана-гьекъезе ана, Илясин абуни Кармил мегӀералъул тӀогьиве вахана, гьенив гьумерги накабазда гьоркьоб лъун суждаялда чӀана.

43«Вахъа, ралъдал рахъалдехун валагьизе а», – ян абуна гьес жиндирго лагъасда. Гьев валагьизе ана ва щибго гьечӀин абуна.

Анкьго нухалъ абуна Илясица: «Нахъеги а», – ян. 44Анкьабилеб нухалъ лагъас абуна:

«Ралъдахъа цо гьитӀинаб, хъатидаса кӀудияб гьечӀеб накӀкӀ бачӀунеб буго», – ян.

Цинги Илясица абуна: «Инеги ун Ахавида абе: „Чолгьаказда хехго чуял рай, цӀадги бан мунго гьенив хутӀичӀого вукӀине“, – ян».

45Цодагьаб заманалда жаниб накӀкӀаз бецӀлъизабуна зоб, кутакаб гьури бахъана ва тӀупан тӀезе байбихьана; Ахавица Изреелалде нух босана+. 46Илясида тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуват рещтӀана ва рачликь къазабун гӀабагун Ахавида цеве-цеве векерана гьев Изреелалде щвезегӀан+.

19

Иляс Изавелихъа лъути

19^1Ахавица кинабго Илясица гьабураб жо ва гьес киналго БагӀалил аварагзаби хвалчаца чӀвараллъи Изавелида бицана. 2Цинги Изавелица Илясихъе вакил витӀун ана гьадинаб хабаргун:

«Аллагьзабаз кьварараб тамихӀ гьабеги дие, метер гьаб гӀужде дица дуе дуца дол аварагзабазе гьабураб гьабичӀони», – ян.

3Гьеб рагӀидал гьев вахъун жиндирго гӀумру хвасар гьабизе лъутана. Ягьудиялда бугеб Беэр-Шеваялде щваравго, гьенив лагъги тун,+
4гьев живго, рилълъун ани цо къойил манзилалъ рикӀкӀада бугеб авлахъалде ана. Гьенив цо рицӀцӀигъотӀода гъоркь гӀодовги чӀун, хвел гьарана жиндиего.

«Гьанже гӀун буго, БЕТӀЕРГЬАН, – илан кӀалъана гьев, – бахъе дир рухӀ, дунги дир умумуздаса цӀакъав гьечӀелъул!»+
5Хадув гьев рицӀцӀигъотӀода гъоркь вегана ва кьижун ккана. Гьедин кьижун вукӀаго танкан малаик хъвана гьесда, ва малаикас абуна: «ТӀадеги вахъун кванай».

6Тира-сверун валагьидал, гьале къаданиб лъун цӀадул хӀенхӀазда бежараб чедги, лъадал цӀураб парччиги буго. Гьев кванана, лъим гьекъана ва нахъеги вегана.

7КӀиабилеб нухалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ малаик вачӀун гьесда хъвана ва кӀалъана: «ТӀадеги вахъун кӀалдиб жо лъе, гурони нух цӀакъго захӀмалъизе буго дуе».

8Гьев тӀаде вахъана, кванана ва лъим гьекъана. Цинги гьеб квараб кванида кӀикъого сордо-къоялъ вилълъун ана гьев, ахирги Аллагьасул мегӀер Хоривалде[*] щвезегӀан. 9Гьенив цо нохъода жанивеги ун, сордо бана.

БетӀергьан Илясида кӀалъай

Илгьам лъугьун БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Илясида: «Щиб дуца гьаниб гьабулеб жо, Иляс?»

10Гьес жаваб кьуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун Дуе хъулухъалъе чӀарав чи вуго дун. ГӀизраилаз Дургун къотӀи хвезабун буго, Дур къурбаналъе бакӀги биххизабун, Дур аварагзабиги хвалчаца чӀван руго. ЦохӀо дун хутӀана, дунги чӀвазе къваригӀун буго дозие»+.

11БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: «Мун къватӀиве вахъа гьанже ва магӀарда Дида цеве эхете. Дун ине вуго гьениса, дуда аскӀоса!»

Ва гьале БЕТӀЕРГЬАН аскӀоса ине лъугьана ва цо гӀасияб гьури бахъун бачӀун мугӀрул кьватӀизаруна ва кьураби щущахъ разаруна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, амма гьоролъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. Гьорода хадуб ракь багъарана, амма ракь багъариялъулъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. 12Ракь багъариялда хадуб цӀа рурудана, амма цӀадулъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. ЦӀаялда хадуб цо хӀеренаб шуршури бахъана. 13Гьеб рагӀарабго Илясица, гӀабаги тӀаде бачун гьумер бахчана, цинги къватӀивеги вилълъун, нохъодул кӀалтӀа эхетана. Гьесда цо гьаракь рагӀана ва гьаркьица гьесда цӀехана: «Щиб дуца гьаниб гьабулеб жо, Иляс?»

14Гьес жаваб кьуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун Дуе хъулухъалъе чӀарав чи вуго дун. ГӀизраилаз Дургун къотӀи хвезабун буго, Дур къурбаналъе бакӀги биххизабун, Дур аварагзабиги хвалчаца чӀван руго. ЦохӀо дун хутӀана, дунги чӀвазе къваригӀун буго дозие»+.

15Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Мун вачӀараб нухалъ тӀадвусса ва Дамаскалъул авлахъалде а. Гьениве щваравго Хазаилида зайтуналъул нах бахе, гьев Сириялда тӀад пачалъун тезе+. 16Жеги Нимшил вас Егьудаги бахе зайтуналъул нах, гьев ГӀизраилалда тӀад пачалъун тезе, ва Авел-Мехолаялдаса Шапатил вас ЭлишагӀидаги нах бахе, гьев дур бакӀалда авараглъун тезе+. 17Хазаилил хвалчакьа ворчӀаравщинав Егьуца чӀвазе вуго, Егьул хвалчакьа ворчӀаравщинав ЭлишагӀица чӀвазе вуго+. 18Амма Дица, БагӀалида цебе наку чӀвачӀев ва гьесда баичӀев анкьазарго чи цӀунун вуго ГӀизраилалда»+.

ЭлишагӀ авараглъун вахъин

19Гьениса нухде вахъана Иляс ва Шапатил вас ЭлишагӀ валагьана. АнцӀила кӀиго кӀи-кӀи данде рарал оцалгун векьарулев вукӀана ЭлишагӀ ва живгоги вукӀана анцӀила кӀиабилел кӀиго данде рарал оцазда хадув унев. АскӀосан унелъул Илясица гьесда тӀаде гӀаба рехана. 20Гьебмехалъ рехун тун оцалгун, Илясида хадув гӀедегӀана ЭлишагӀ.

«Эбел-эменгун къо-лъикӀ гьабизе изну кье дие, – ян абуна гьес. – Цинги дун дуда цадахъ вилълъина».

«А дурго. Дица ккунищ мун вугев?» – ин абуна Илясица+.

21Гьебмехалъ ЭлишагӀ тӀадвуссана, кӀиго оцги бачана хъвезе. Гьезул пурцида цӀаги гъун гьан белъана, цинги гьеб кваназе гӀадамазе бикьана. Живгоян абуни, Илясида хадув ана ва гьесие хъулухъалъе чӀана+.

20

Бен-Гьадад рагъде къачӀай

20^1Сириялъул пача Бен-Гьададица аскар данде бакӀарана. Гьесул кверщаликь вугев лъебералда кӀиго пачагун, гьезул чуялгун ва чолгьакалгун цадахъ вахъун, Самария сверун ккуна ва гьелда данде рагъ байбихьана+. 2Гьес шагьаралде Ахавихъе вакилзаби ритӀана гьадинаб хабаргун: 3«Гьадин абулеб буго Бен-Гьададица: „Дур гӀарацги меседги – дир, дур руччабиги лъималги – дир“».

4ГӀизраилалъул пачаяс жаваб кьуна: «Дир бетӀергьан пача, гьеб дуца абухъе, дунги дир кинабго бугебщинабги дур ккола», – ян.

5Вакилзаби рачӀана нахъеги ва гьез абуна: «Дица духъе чагӀи ритӀун рукӀана дур гӀарац-меседги, дур руччаби-лъималги тӀалаб гьарун. 6Гьелда тӀадеги, дица дир чукъби ритӀизе руго метер гьаб гӀужалъ, дур кӀалгӀаялда ва дур цересел чагӀазул рукъзабахъ чӀухь базе. Гьез жиндир берда берцин бихьараб багьаябщинаб жоялде квер битӀизе буго ва цадахъ босун ине буго».

7Цинги ГӀизраилалъул пачаяс улкаялъул киналго кӀудиял чагӀи данде ахӀана ва гьезда абуна: «Балагье цо, гьав чияс питна балагьулеб бугеб куц! Дос дир гӀарац-месед ва руччаби-лъимал тӀалаб гьаридал, дица инкар гьабичӀо досие»+.

8Цинги киналго кӀудиял чагӀаз гьесда абуна: «Мун досухъ гӀенеккуге ва гьес тӀалаб гьабуралдаги воре тӀад рекъоге».

9Цинги гьес Бен-Гьададил вакилзабазда абуна: «Дир бетӀергьан пачаясда абе: „ТӀоцебесеб нухалъ дуца тӀалаб гьабурабщинаб жо дица тӀубазабила, амма гьаб жо гьабизе кӀоларо“, – ян».

Гьел ана ва жаваб Бен-Гьададихъе щвезабуна. 10Гьебмехалъ Бен-Гьададица гьадинаб хабар битӀана Ахавихъе: «Биччанте аллагьзабаз кьварараб тамихӀ гьабизе дие, дир жив-жив чиясе цо-цо дангъура цӀезе гӀураб рахъуцин Самариялъул хутӀани!»

11ГӀизраилалъул пачаяс жаваб гьабуна: «Гьесда абе: „Гьанжего гьанже къолден ретӀунев вугев рагъухъан, бергьенлъиги босун гьеб тӀаса рехулев чи гӀадин веццардуге“, – ян».

12Бен-Гьадад пачабигун цадахъ чадразухъ гьекъолдулев вукӀана гьеб жаваб гьесда рагӀидал. Цинги гьес жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна: «Рагъде къачӀай!»

Гьел шагьаралде тӀаде кӀанцӀизе хӀадурлъана.

Сириязул тӀоцебесеб къей

13Гьебго заманалда ГӀизраилалъул пача Ахавихъе вачӀана цо авараг ва гьес абуна: «Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Доб кӀудияб аскар бихьулищ дуда? Жакъа Дица гьеб духъе кьела ва дуда Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин бихьила“».

14«Гьеб иш лъица тӀубазабизе бугеб?» – ин цӀехана Ахавица. Аварагас жаваб гьабуна: «„Сардаразул нукарзабаз“[*], – ин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС».

«Лъица байбихьизе бугеб рагъ?» – ин цӀехана гьес. «Дуца», – ян жаваб кьуна аварагас.

15Цинги Ахавица сардаразул нукарзаби ахӀана, кӀинусиялда лъебералда кӀиго чи. Хадуб гьес ракӀарана хутӀарал гӀизраилал – кинавниги анкьазарго чи. 16Гьел къватӀире рахъана къалъул гӀужалда, Бен-Гьададги лъебералда кӀиялго гьесулгун къотӀиялда ругел пачабиги жидерго чадразухъ мехтизегӀан гьекъон рукӀадго. 17Сардаразул нукарзабазул къокъа тӀоцебесеб кьералда къватӀире рахъана.

Бен-Гьададица ахӀвал-хӀал лъазабизе ритӀарал рорчӀухъабаз Самариялдаса къватӀире чагӀи рачӀунел ругин лъазабуна.

18«Рекъелгун рачӀунел ратаниги, рагъгун ратаниги, гьел чӀаго кверде росе», – ян лъазабуна гьес.

19Цере-цере сардаразул нукарзабигун, гӀизраилазул аскар шагьаралдаса къватӀибе лъугьана. 20Рагъ байбихьана, сириял лъутанхъизе лъугьана. ГӀизраилал гьезда хадур рекерана, амма Сириялъул пача Бен-Гьадад чодеги кӀанцӀун, цогидал чотӀахъабигун цадахъ лъутун хвасарлъана. 21ГӀизраилалъул пачаяс чотӀахъабиги чолгьакалги гъурана; сириязул хӀур гьабуна пачаяс гьеб рагъулъ.

22Гьебмехалда ГӀизраилалъул пачаясухъе авараг вачӀана ва гьес абуна:

«Ярагъ къачӀай ва рагъухъаби хӀадур гьаре, щайгурелъул тӀадияб ихдалил гӀужалда Сириялъул пача цӀидасан дуде тӀаде кӀанцӀизе вуго»+.

Сириязул кӀиабилеб къей

23Сириялъул пачаясул божарал чагӀаз гьадинаб гӀакълу кьуна гьесие:

«Дозул Аллагь вуго мугӀрузул Аллагь. Гьелъин дол нилъедаса къуватал ругел. Амма нилъ гьелгун расалъиялда рагъани, гьайгьай, нилъер къуват цӀикӀкӀине буго. 24Цоги гьадинаб жо гьабе: киналго пачабиги нахъе гьарун, аскаразда тӀад цогидал бутӀрул лъе гьезул бакӀалда. 25Жеги, доб рагъулъ хвараб аскаралъул бакӀалда, гьелдаго релълъараб, добго къадаралда цӀияб аскар бакӀаре – чол бакӀалда чу, чолгьакил бакӀалда чолгьоко – нилъ гӀизраилалгун расалъиялда рагъизе рукӀине. Цинги нилъ, гьайгьай, доздаса бергьуна».

Гьев гьезда тӀад рекъана ва гьедин гьабуна.

26Хадусеб ихдалил гӀужалда Бен-Гьададица сириял данде ракӀарана ва ГӀизраилгун рагъ гьабизе Апекалде къокъана+. 27ГӀизраилалги данде ракӀарана ва квен букӀа, ярагъ букӀа, хӀажатабщинабги цадахъ босун сириязда данде рахъана. Гьел кӀиго къокъаялдеги рикьун, сириязда дандритӀун чӀана; гьезул кӀиго къокъа релълъунаан кӀиго гьитӀинаб цӀаназул рехъада, сириязин абуни тӀолабго сверухълъиго цӀезабун букӀана.

28Аллагьасул лагъ вачӀана ГӀизраилалъул пачаясухъе ва гьес абуна:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Сирияз МугӀрузул Аллагь вугин БЕТӀЕРГЬАН, амма расалъиялъул Аллагь гурилан абуралъухъ, Дица гьаб кӀудияб бо духъе кодобе кьела ва нужеда лъан букӀина Дун вугеблъи БЕТӀЕРГЬАН“».

29Анкьго къоялъ цоцада дандритӀун рукӀелалги гьарун чӀана гьел ва анкьабилеб къоялъ рагъ байбихьана. Цо къоялда жаниб ГӀизраилаз сириязул нусазарго рагъухъан чӀвана. 30ХутӀарал Апек шагьаралде тӀурана ва гьениб гьезул къоло анкьазарго чиясда тӀадеги къед биххана. Бен-Гьададги тӀурана шагьаралде ва хъалаялъул нахъарокъов вахчана.

Ахавица Бен-Гьадад чӀаго тей

31Бен-Гьададил божарал чагӀаца абуна гьесда: «ГӀенекке, нижеда рагӀана ГӀизраилазул пачаби гурхӀел бугел ругилан. Изну кье нижее, хӀебтил гӀабабиги тӀад ретӀун ботӀрода кваралги ран[*] ГӀизраилалъул пачаясухъе ине. Щиб лъалеб, гьес дур гӀумру цӀунизе бегьула».

32ТӀад хӀебтил гӀабабиги ретӀун, кваралги ботӀрода ран гьел ГӀизраилалъул пачаясухъе рачӀана ва гьез абуна: «Дур лагъ Бен-Гьададица абулеб буго: „Гьарула дуда, чӀаго те дун“, – ин».

Пачаяс жаваб гьабуна: «Гьев жеги чӀагойищ вугев? Гьев дир вац вуго».

33Вакилзабаз гьеб рагӀи лъикӀалъе батилин пикру гьабуна ва хӀалакун гьелда тӀад рекъана: «У, дур вац вуго Бен-Гьадад!» – ин абуна гьез.

«Дихъе ваче гьев», – ин абуна пачаяс. Бен-Гьадад гьесухъе вачӀаравго Ахавица гьев жиндирго чолгьакиде вахинавуна.

34«Дир инсуца дур инсухъа рахъарал шагьарал нахъруссинарила дица, – ян кӀалъана Бен-Гьадад. – Дуего базаралги рагье Дамаскалда, дир инсуца Самариялда рагьарал гӀадин».

Ахавица абуна: «Гьединаб къотӀигун виччала дица мун». Гьесулгун къотӀи-къайги гьабун гьес гьев виччан тана+.

Ахавие къотӀараб хӀукму

35БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун цо аварагас цогидасда абуна: «Гьарула, кьабе дида». Амма гьес инкар гьабуна. 36Цинги аварагас абуна: «Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪ гӀин тӀамичӀелъул, гьаниса къватӀиве вахъаравго, гъалбацӀалъ чӀвазе вуго мун». Гьев чи гьениса нахъе аравго кӀанцӀун дандеги бачӀун гъалбацӀалъ чӀвана гьев+. 37Аварагас цоги чи валагьана ва гьесда абуна: «Гьарула, кьабе дида», – ян.

Гьев чияс гьев кьабун лъукъ-лъукъана. 38Хадуб гьенисаги вилълъун пача вачӀинегӀан нухда вахъун чӀана гьев авараг. Беразде жоги рехун гьес жиндирго гьумер бахчана. 39Пача аскӀоса унев вукӀаго гьев гьесде ахӀдана:

«Дун, дур лагъ рагъул коронив вукӀана. Цо рагъухъан вачӀана дида аскӀове асирги вачун, ва гьес дида абуна: „Гьав чиясе хъаравуллъи ккве. Гьав лъутани, гьасул бакӀалда мун хвезе вуго, ялъуни цо талант[*] гӀарцул кьезе ккезе буго дуца“+. 40Амма дур лагъ доб-гъобалъул тӀалабалда вукӀаго, асир тӀагӀана».

«Дурго кӀалалъ бицанагури дуего къотӀулеб хӀукму», – ян абуна ГӀизраилалъул пачаяс+.

41Гьебмехалъ аварагас гьурмадаса жо бахъун нахъе рехана ва ГӀизраилалъул пачаясда гьев аварагзабазул цояв вукӀин лъана. 42Гьес пачаясда абуна: «Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дица хвезе къотӀарав чи виччан тана дуца. Гьединлъидал мун хвезе вуго гьесул бакӀалда ва дур халкъ – гьесул халкъалъул бакӀалда“».

43Кьерхун гьумергун ва ццидал цӀун ракӀгун вуссана ГӀизраилалъул пача Самариялде жиндирго кӀалгӀаялде.

21

Наватил цӀолбол ах

21^1Заман ун хадуб гьадинал лъугьа-бахъинал ккана. Изреел шагьаралдаса Наватил цӀолбол ах букӀана Изреелалда, Самариялъул пача Ахавил кӀалгӀаялда аскӀоб. 2Ахавица Наватида абуна:

«Дие кье дур цӀолбол ах, гьеб дир кӀалгӀаялда аскӀоб бугелъул. Гьелъухъ дица дуе гьелдасаги лъикӀаб цӀолбол ах кьела, ялъуни, дуе бокьани, гьелъухъ кколеб багьа кьела»+. 3Амма Наватица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дица дирго умумузул ирс чияе кьеялдаса», – ян.

4Кьерхун гьумергун ва ццидал цӀун ракӀгун ана Ахав рокъове, щай абуни, дица дуе дир умумузул ирс кьеларилан абидал гьесда Изреелалдаса Наватица. Кванидаса инкарги гьабун, вахун бусадегун, къададехунги вуссун вегана гьев+.

5Гьесул лъади Изавел ячӀана жание ва гьелъ гьесда цӀехана: «Щай мун гьедин кьерхун вугев? Щай кваналарев?»

6Гьес жаваб гьабуна: «Щайгурелъул, дица Изреелалдаса Наватида абуна биче дий цӀолбол ахин, ялъуни, дуе бокьани, дица гьелъул бакӀалда цогидаб кьелин дуеян. Амма кьеларо дица дуе дир цӀолбол ахилан абуна гьес».

7Цинги гьесул лъади Изавелица абуна: «ГӀизраилалъул пача гьединищ вукӀунев? ТӀаде вахъун кӀалдиб жо лъе, гьелъул ургъел гьабуге! Дица чӀезабила дуе Изреелалдаса Наватил цӀолбол ах».

8Гьебмехалда Ахавил цӀаралдасан кагътал хъвана гьелъ, ва гьесул мугьруги чӀван Наватил шагьаралъул кӀудиял чагӀазухъе ва чӀухӀбузухъе ритӀана+. 9Гьел кагътазда хъван букӀана:

«КӀал кколеб къо чӀезабе ва гӀакӀаги ахӀун халкъ данде бакӀаре. Цинги Нават, халкъалда гьоркьоб бищун хӀурматияб бакӀалда гӀодов чӀезаве. 10Гьесда дандвитӀун кӀиго хӀалихьатги чӀезаве. Биччанте гьез бицине гьес Аллагьасдеги пачаясдеги рогьо банилан. Хадуб, гьениса нахъеги вачун, ганчӀал речӀчӀун чӀвай гьев».

11Изавелица кагътазда хъвараб буюрухъалда рекъон гьабуна Наватил шагьаралдаса кӀудиял чагӀаз ва чӀухӀбуз. 12Гьез кӀал кквезе къоги чӀезабун, халкъ данде бакӀарана, ва Нават халкъалда гьоркьоб хӀурматияб бакӀалда гӀодов чӀезавуна. 13Хадуб кӀиго хӀалихьат вачӀун, гьесда дандритӀун гӀодор чӀана ва халкъалдаго рагӀун Наватида гӀайиб чӀвазе лъугьана: «Наватица Аллагьасе ва пачаясе рогьо бана», – ян.

Цинги гьев шагьар тун къватӀивехунги вачун ганчӀица чӀвана. 14Хадуб гьез Нават ганчӀица чӀванин ва гьев хванин абун хабар битӀана Изавелихъе.

15Нават ганчӀица чӀванин хабар рагӀарабго, гьелъ Ахавида абуна: «Вахъун тӀадегун дуе гьеб бичизе инкар гьабурав Наватил цӀолбол ахил хважаинлъи гьабизе а. Дов хвана». 16Нават хун вугилан рагӀидал, Ахав къватӀиве вахъана Наватил цӀолбол ахил хважаинлъи гьабизе.

Илясица Ахавидаги Изавелидаги данде Аллагьасул рагӀи бицин

17Тишбиялдаса Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана:+
18«Самариялда вугев ГӀизраилалъул пача Ахавихъе а. Гьев гьабсагӀаталда Наватил цӀолбол ахикь вуго, гьелъие хважаинлъи гьабизе вачӀун. 19Гьесда абе: „Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Дуца чи чӀварав гӀечӀого, гьанже гьесул боцӀи-малалдеги квер бегьулевищ вугев?’“ Хадубги абе гьесда: „Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Гьабзаз Наватил би чӀикӀараб бакӀалда, дур биги чӀикӀизе буго’, – ян“»[*]+.

20Ахавица Илясида абуна: «Ватанагури дун дуда, дир тушман!»

«Ватана, – ян жаваб кьуна гьес, – щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе къабихӀаб жо гьабизе къасд ккедал дур. 21Гьадин лъазабулеб буго БетӀергьанас: „Дица балагь бачине буго дуда тӀаде. Дица гъурила дур наслу ва Ахавил бихьинал цо течӀого, лагъ вукӀа, эркенав вукӀа, тӀуран тӀагӀинарила+. 22Дица дур хъизан-агьлу Наватил вас Яровамилалда ва АхӀиягьил вас Баашалалда релълъинабила, щайгурелъул дуца Дир ццин гьалаглъизабидал ва ГӀизраил мунагьазде бачиндал“[*]+. 23Гьединго Изавелил рахъалъги лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Изреелалъул къеда гъоркь гьабзаца тӀутӀун язе йиго Изавел“+. 24Ахавил чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун рала, авлахъалда хварал – хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀила».[*]+

25(Жиндирго лъади Изавелица гьусизавун БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабулев Ахав гӀадав чи тӀокӀалъ вахъинчӀо+. 26БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал амориязда релълъун, гьезул гьересиаллагьзабазе бетӀерги чӀван, гьес кутакалда къабихӀал жал гьаруна.)+

27Гьеб калима рагӀидал Ахавица тӀад букӀараб ретӀел бихъана ва хӀебтил гӀабаги тӀад ретӀун кӀал ккуна; къаси сардилъги тӀад гьебго гӀабагун вегана ва кьерхун гьумергун вукӀана.

28Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калам рещтӀана Илясихъе: 29«Дуда бихьанищ Ахав Дида цеве мутӀигӀлъараб куц? Гьев Дида цеве мутӀигӀлъаралъухъ дица гьев чӀаго вукӀаго биччаларо, амма гьесул васасул гӀумруялда жаниб балагь биччала гьесул агьлу-хъизамалда тӀаде»+.

22

Микаягьица Ахавие БетӀергьанасул хӀукму загьир гьаби

22^1Сириялдаги ГӀизраилалдаги гьоркьоб лъабго соналъ рекъел букӀана. 2Лъабабилеб соналъ Ягьудиялъул пача Егьошафат ана ГӀизраилалъул пачаясухъе+.

3Цинги ГӀизраилалъул пачаяс жиндирго цересел чагӀазда абуна: «Нужеда лъаларищ ГилгӀадалъул Рамот нилъер кколеблъи, нилъецайин абуни гьеб Сириялъул пачаясухъа нахъе бахъине тӀалабго гьабулеб гьечӀо?»

4Егьошафатида кӀалъана гьев: «Мун вилълъинищ дида цадахъ ГилгӀадалъул Рамоталъе гӀоло вагъизе?»

Егьошафатица ГӀизраилалъул пачаясда абуна: «Дуца гьабураб гьабила дица, дир халкъ – дур халкъ, дир чуял – дур чуял»+. 5Жеги Егьошафатица абуна: «Цин дуца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цӀехе гьеб иш».

6ГӀизраилалъул пачаяс аварагзаби данде ахӀана – ункънусгогӀанасев чи – ва гьезда цӀехана: «Ун лъикӀдай дун ГилгӀадалъул Рамоталде тӀаде кӀанцӀизе?» «А, – ян жаваб гьабуна гьез. – БетӀергьанас пачаясухъе кодобе кьезе буго гьеб»+.

7Амма Егьошафатица цӀехана: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру лъазабизе бажарулев авараг гьечӀищ гьанив тӀокӀав?»+

8ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна: «Вуго цоги чи, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀакълу жиндасан лъазабизе бегьулев, амма дида гьев цӀакъ рихун вуго, щайгурелъул цо лъикӀаб калам бицунаро гьес дир рахъалъ, квешаб гурони. Гьев ккола Имлагьил вас Микаягь», – ин. «Пачаясда рекъон гьечӀо гьедин абизе», – ян кӀалъана Егьошафат.

9Цинги ГӀизраилалъул пачаяс аскаразул бутӀрузул цояв ахӀана ва хехлъи гьабун Имлагьил вас Микаягь вачун вачӀаян лъазабуна.

10Пачалъиялъул ретӀелги тӀад ретӀун ГӀизраилалъул пачаги Ягьудиялъул пача Егьошафатги Самариялъул кавабахъ бугеб жамагӀаталъул майданалда жинди-жиндир тахида гӀодор чӀун рукӀана ва киналго аварагзабаз Аллагьасул рагӀи загьир гьабулеб букӀана гьезда цебе.

11КенагӀанагьил вас Цедекиягьица жиндиего маххул лълъурдул гьаруна ва гьадин абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Гьадин хӀунк-хӀункила дуца сириязда ва тӀуран тӀагӀинарила гьел“».

12ХутӀарал киналго аварагзабазги гьединго бицунеб букӀана: «ГилгӀадалъул Рамоталде тӀаде кӀанцӀизе а ва бергьенлъи босе; БЕТӀЕРГЬАНАС пачаясухъе кодобе кьезе буго гьеб», – ин.

13Микаягьида хадув витӀарав вакилас абуна гьесда: «Мун гӀенекке цо, хутӀаралщинал аварагзабаз пачаясе бергьенлъи букӀине бугилан бицунеб буго. Биччанте дур каламги гьезулалда рекъараб букӀине ва дуца берцинаб рагӀиги бицине».

14Амма Микаягьица абуна: «Дир БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа – дида БЕТӀЕРГЬАНАС абураб рагӀи тун батӀияб щибго абиларо дица».

15Гьев вачӀаравго пачаяс гьесда цӀехана: «Микаягь, ун лъикӀдай дун ГилгӀадалъул Рамоталда данде вагъизе?» «Гьайгьай, а дурго, мун бергьинарищха, – ян жаваб кьуна гьес, – ракӀчӀун, БЕТӀЕРГЬАНАС дуда кодобе кьола гьеб».

16Амма пачаяс гьесда абуна: «Чан нухалъ дица мун гьедизе тӀамизе кколев хӀакъаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи тун тӀокӀаб батӀияб жо бицугеян?»

17Цинги Микаягьица жаваб гьабуна: «Дида тӀолабго ГӀизраил, вехь гьечӀеб гӀи гӀадин, мугӀрузда щущан бихьана ва БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: „Гьезул хважаин гьечӀо. Виччанте жив-жив чи жинди-жиндир рокъове тӀадвуссине“, – ян».

18ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна: «Дица абунагури дуда гьес киданиги цо берцинаб рагӀи бицунарин дир рахъалъ, квешаб гуреб?»

19Микаягьица абуна: «ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ. Дида БЕТӀЕРГЬАН вихьана Жиндирго тахида гӀодов чӀун; Гьесул кваранаб ва квегӀаб рахъалдаги тӀолабго зобалазул боги букӀана бахъун чӀун+. 20БЕТӀЕРГЬАНАС цӀехана: „Лъица Ахав рагъде вахъинавилев, ГилгӀадалъул Рамоталда аскӀов гьев гӀажалалъукье ккезе вукӀине?“ – ян. Цояс цо абуна, цогидас цогияб абуна. 21Ахирги цо кинабалиго рухӀ бачӀана цебе; БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бахъунги чӀун гьелъ абуна: „Дица гуккила гьев“, – ин. „Кин?“ – ин цӀехана БЕТӀЕРГЬАНАС. 22„Инеги ун дун лъугьина гьерсил рухӀлъун гьесул киналго аварагзабазул кӀалдиб“, – ин абуна гьелъ. „ЛъикӀ буго, духъа гьев рагъде вахъинавун бажаризе буго, – ян абуна БетӀергьанас. – А дурго ва гьедин гьабе“. 23Гьале гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьал киналго аварагзабазул мацӀалда лъуна гьерсил рухӀ, дуейин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС балагь хъвана».

24Гьебмехалъ КенагӀанагьил вас Цедекиягьица аскӀовеги вачӀун Микаягьил гьурмалъ хъат щвезабуна. «Аб киндай дуда кӀалъазе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀ дунги тун дуде рещтӀараб?» – ин цӀехана гьес.

25Микаягьица жаваб гьабуна: «Дуда эб лъала мун нахъарокъове лъутун, гьенив кьеризе ккараб къоялъ»+. 26Цинги ГӀизраилалъул пачаяс буюрухъ кьуна: «Микаягь вачун шагьаралъул бетӀер Амонихъе ва пачаясул вас[*] Ёашихъе щвезаве, 27ва гьезда абе: „Гьав чи туснахъалъув тӀаме ва бакъвараб чедги лъимги гурони кваназе жоги кьечӀого, вакъун чӀезаве, дун сах-саламатго тӀадвуссинегӀан“, – ин».

28Микаягьица абуна: «Дица бицараб рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ батичӀони, мун хӀакъикъаталдаги сах-саламатго тӀадвуссина». Жеги гьес тӀадеги жубана: «Биччанте гьеб кинабго халкъалда рагӀун букӀине!»

Ахавил гӀажал

29ГӀизраилалъул пача цадахъ Ягьудиялъул пачагун ГилгӀадалъул Рамоталда данде вагъизе вилълъана. 30ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна:

«Лъидаго лъачӀого вукӀине ретӀелги хисун лъугьина дун рагъде; дуца дурго пачалъиялъул ретӀел тӀад те». ГӀизраилалъул пачаяс ретӀел хисана ва рагъ байбихьана+.

31Сириялъул пачаяс жиндирго лъебералда кӀиялго чолгьаказул бутӀрузда лъазабуна: «Нуж ГӀизраилалъул пача тун тӀокӀал батӀиял чагӀигун рагъуге – гьитӀинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого».

32Чолгьаказул бутӀрузда Егьошафат вихьидал, гьезда ракӀалде ккана: «РакӀчӀун, доле дов вуго ГӀизраилалъул пача». Гьел гьесде тӀаде кӀанцӀизе гьесул рахъалде сверана, амма Егьошафатица ахӀи бахъинабидал, 33чолгьаказул бутӀрузда бихьана гьев ГӀизраилалъул пача гуревлъи ва тӀокӀал гьесда хадур лъугьинчӀо. 34Амма цо чияс тохлъукьего речӀчӀараб чӀор щун ГӀизраилалъул пача лъукъана; гьесул къолдабазда гьоркьобе ккана гьеб чӀор.

Пачаяс жиндирго чолгьакил бетӀерасда абуна: «ТӀад вусса ва дун рагъдаса нахъе ваче! Дун лъукъун вуго», – ян.

35Амма тӀубараб къоялъ рагъул кор боркьана ва пача, сириязда дандвитӀун, жиндирго чолгьакида тӀад вахъун чӀезе ккана. Гьесул ругънадаса би чолгьакида тӀаде чвахулеб букӀана ва бакъанигӀужалда гьесие къадар щвана. 36Бакъ щинкӀулеб гӀужалда рагъухъабазде ахӀи бана: «Жив-жив чи жинди-жиндир шагьаралде ва ракьалде тӀадвусса!»

37Пача хвана ва Самариялдеги вачун гьенив хабалъ лъуна. 38Самариялъул хӀоразул, хъахӀбаби жанир чвердолеб цо хӀориниб чурана гьесул чолгьоко ва, БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго загьир гьабураб Гьесул рагӀуда рекъон, гьабзаз чӀикӀулеб букӀана Ахавил би+.

39ХутӀарал Ахавил пачалъиялъул лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал, магьиги бекьун бараб кӀалгӀа, щула гьарурал шагьарал – гьеб киналъулго хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

40Ахав хвана ва жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Ахазиягь вахъана гьесул бакӀалда пачалъун.

Егьошафат – Ягьудиялъул пача

41Ахав ГӀизраилалъул пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ Асал вас Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъана+. 42Егьошафатица лъебералда щуго сон бан букӀана гьев пачалъун вахъаравго ва къоло щуго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Азува, Шилхил яс йикӀана гьей. 43Сундулъгоги, дове-гъове кьуричӀого, гьев жиндирго эмен Асал нухда хьвадана ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьарабщинаб гьабуна. Амма гохӀазул мукъадасал бакӀал щущазарун рукӀинчӀо жеги ва халкъалъ гьенир къурбанал хъолел ва кьеккеналъе махӀгьуинал нахал рухӀулел рукӀана+. 44Егьошафатица ГӀизраилалъул пачагун ракълилаб къотӀи-къайги гьабуна.

45Егьошафатил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул бергьенлъаби ва рагъул гьунарал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 46Гьесул инсул заманалдасаго хутӀарал, гьересиаллагьзабазе хъулухъалъе чӀарал, бихьинал рукӀа, цӀуял рукӀа хъахӀбабиги тӀуран тӀагӀинаруна гьес улкаялдаса+. 47Егьошафат пачалъун вугеб заманалда Эдомалда пача вукӀинчӀо; сардарасул нухмалъиялда гъоркь букӀана гьеб+.

48Меседалда хадув Офиралде ине Егьошафатица ралъдал гумул рана, амма гьел гьенире щвечӀо, Эцион-Гевералдаго щущана гьел+. 49Доб мехалда Ахавил вас Ахазиягьица абун букӀана Егьошафатида: «Биччанте дур чагӀигун дир чагӀиги лъедезе гумузда», – ян. Амма Егьошафатица гьеб иш къабул гьабун букӀинчӀо.

50Егьошафат хвана ва жиндирго кӀудияв эмен Давудил Шагьаралда умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьорам пачалъун вахъана.

Ахазиягь – ГӀизраилалъул пача

51Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъун анцӀила анкьабилеб соналъ, Ахавил вас Ахазиягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес ГӀизраилалда тӀад. 52Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна, щайгурелъул жиндирго инсулги эбелалъулги ва ГӀизраилго мунагьазукье ккезабурав Наватил вас Яровамилги нухал ккун хьвадана гьев. 53Гьес БагӀалил диналдеги вуссун, гьесие гӀибадатги гьабун, гьесул инсуцаго гӀадин ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин гьалаглъизабуна.

* 1:38 Керетиял ва пелетиял рукӀун ратизе бегьула къватӀиб ракьалдаса гӀарац кьун ккурал пачаясул рорчӀухъаби.

* 1:50 Хвалил хӀинкъи тӀаде бачӀарав чиясул ихтияр букӀана къурбаналъе бакӀалъул ункъабго сибилалда эхетарал лълъурдулин абулел жалги ккун, рахӀму гьаризе. Гьедин гьел лълъурдулги ккун чӀарав чиясда хъвалароан.

* 2:5 «Хъублъизабуна черхалда бараб рачел ва хӀатӀида ретӀараб хьит» – гьеб абиялъул магӀна букӀана гьев чияс живго гӀайибалъул цӀезавунин ва гьесул гӀайиб киназдаго бихьулеб бугин абураб.

* 2:10 Давудил Шагьар – гьеб ккола Давудил пачалъиялъул кӀалгӀа букӀараб бакӀ. Гьелда Сиониланги абулаан.

* 2:27 Бал. 1 Пач. 2:27-36.

* 3:1 ПиргӀавн – Мисриялъул пачаясда пиргӀавнилан абулаан.

* 4:22 30 кор – гӀага-шагарго 7,2 тонна.

* 4:22 60 кор – гӀага-шагарго 14,4 тонна.

* 4:25 НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, цӀолбол гъабу ва инжиралъул гъутӀби рикӀкӀуна баракатаб, гӀатӀидаб ва хӀинкъи гьечӀеб гӀумруялъул гӀаламатлъун.

* 4:33 Иссоп – ГӀизраилалда бижулеб махӀ гьуинаб хер.

* 5:11 20 000 кор ролъул – гӀага-шагарго 1560 тонна.

* 5:11 20 000 бат нахул – гӀага-шагарго 440 000 литра.

* 6:1 Зив моцӀ – ихдалил бащалъи, цебесеб эраялъул 966-леб сон.

* 6:23 Хъерувим – куркьбал ругеб малаик ва малаикзабазда гьоркьоб бищун тӀадегӀаназул цо тайпа.

* 6:38 Бул моцӀ – хасалихълъиялъул бащалъи.

* 7:26 2000 бат – 44 000 литра.

* 7:27 Мазгарул гьоко – хӀерчазе гъоркьлъел.

* 7:38 40 бат – 880 литра.

* 8:1Давудил Шагьарилан, ялъуни Сионилан абула шагьаралъул басрияб рахъалда. БетӀергьанасул Рукъ Иерусалималъул цӀияб шималияб рахъалда бана.

* 8:2 Хъошал раялъул байрам – жалго авлахъалда рукӀараб заман ва БетӀергьанас жиндирго гьабураб тӀалаб-агъаз ракӀалде щвезабун тӀобитӀулеб ягьудиязул байрам.

* 8:9 Хорив – гьеб ккола Синаялъул батӀияб цӀар.

* 9:13 Кабул – пайда гьечӀеб ракь абураб магӀна батизе бегьула гьаб рагӀул.

* 9:14 120 талант – гӀага-шагарго 4,3 тонна.

* 9:28 420 талант – гӀага-шагарго 15 тонна.

* 10:10 120 талант – гӀага-шагарго 4,3 тонна.

* 10:14 666 талант – гӀага-шагарго 23,9 тонна.

* 10:16 600 шекел – гӀага-шагарго 6–7 кило.

* 10:17 3 мина – гӀага-шагарго 2 кило.

* 10:29 600 шекел – гӀага-шагарго 6 кило.

* 10:29 150 шекел – гӀага-шагарго 2 кило.

* 11:5 Милхом (Молох) аллагьасе къурбаналъе лъимал рухӀулаан. Къануналда рекъон, Милхомил дин гьабурав чи чӀвазе къотӀулаан (бал. Лев. 18:21; 20:2-5 ).

* 11:7 Кемош аллагьасе гӀадамал къурбан гьарулаан.

* 12:32 Ягьудияз анкьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къоялъ тӀобитӀулеб Хъошазул байрамалъе Яровамица чӀезабураб заман букӀана дурусго цо моцӀалъ кватӀун.

* 13:2 Бал. 4 Пач. 23:15-20. Гьениб бицунеб буго гьаб аварагасул рагӀи тӀубаялъул хӀакъалъулъ.

* 14:11 Бал. 3 Пач. 15:29-30 – гьениб бицунеб буго гьаб рагӀи тӀубаялъул хӀакъалъулъ.

* 14:15 Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Гьей рикӀкӀунаан аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун.

* 14:24 Хасал хъахӀбаби – гьел ккола мажусиязул диниял шартӀазда рекъон, лъимал гьаризарулел ва бачӀин цӀикӀкӀинабулел аллагьзабазда цере хъулухъалъе пасалъи гьабизе тарал бихьиналги цӀуялги хъахӀбаби. Гьеб кидаго Аллагьасда кутакалда рихараб жо букӀана.

* 16:24 2 гӀарцул талант – гӀага-шагарго 72 кило.

* 16:31 БагӀал – ханааниязул бетӀерав аллагь.

* 16:34 Бал. Егьош. 6:25 . Хиэлица, ГӀизраилалда сверухъ рукӀарал халкъазул гӀадатазда рекъон, къурбаналъе хъун ратизе бегьула жиндирго васал ва гьелдалъун бихьула нилъеда БетӀергьанасул халкъалъул рухӀияб гӀумру кигӀанги гӀодобе ккун букӀин.

* 18:32 2 сат – гӀага-шагарго 15 литра.

* 19:8 Хорив – гьеб ккола Синаялъул батӀияб цӀар.

* 20:14 Сардаразул нукарзаби – гьел кколаан махщел цӀикӀкӀарал рагъухъаби.

* 20:31 ХӀебтил гӀаба тӀад ретӀунаан рекӀекълъи загьир гьабизе. БотӀрода кварал раялъул магӀна батизе бегьула гьел жалго кверде рачӀунел ругин абураб.

* 20:39 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

* 21:19 Гьаб тӀубаялъул бицуна: 3 Пач. 22:29-38; 4 Пач. 9:24-26.

* 21:22 Бал. 3 Пач. 14:10-11; 16:3-4.

* 21:24 Гьаб тӀубаялъул бицуна: 4 Пач. 9:24-26, 30-37; 10:1-11, 17.

* 22:26 Гьаб пачаясул вас абураб рагӀул батӀияб магӀнаги батизе бегьула: пачаясул цӀакъго божарал цересел хъулухъчагӀаздаги гьедин абулеб гӀадат букӀана.

+ 1:5 2 Пач. 3:4, 2 Пач. 15:1

+ 1:7 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 8:16, 1 Пач. 22:20, 1 Пач. 23:6

+ 1:8 2 Пач. 20:25, 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 7:2, 2 Пач. 23:8-39

+ 1:9 2 Пач. 17:17
+ 1:10 2 Пач. 12:24
+ 1:25 1 Пач. 10:24
+ 1:29 2 Пач. 4:9
+ 1:31 Дан. 2:4
+ 1:33 Эстер 6:7-8,
+ 1:34 1 Пач. 10:1, 2 Пач. 15:10, 4 Пач. 9:13
+ 1:38 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18
+ 1:42 2 Пач. 15:27, 2 Пач. 18:27
+ 1:44 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18
+ 1:47 Байб. 47:30
+ 1:50 3 Пач. 2:28

+ 1:52 1 Пач. 14:45, 2 Пач. 14:11, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 2:4 2 Пач. 7:16, 3 Пач. 9:5,

+ 2:5 2 Пач. 18:5, 2 Пач. 18:14, 2 Пач. 3:27, 2 Пач. 20:10

+ 2:7 2 Пач. 19:37-38, 2 Пач. 17:27-29
+ 2:8 2 Пач. 16:5-13, 2 Пач. 19:23
+ 2:10 Чап. 2:29
+ 2:11 2 Пач. 2:11, 2 Пач. 5:4-5,
+ 2:17 3 Пач. 1:1-4
+ 2:22 2 Пач. 16:21-22
+ 2:24 2 Пач. 7:11-13,
+ 2:25 2 Пач. 8:18

+ 2:26 1 Пач. 22:20, 2 Пач. 15:24, 1 Пач. 23:6

+ 2:27 1 Пач. 2:27-36, 1 Пач. 3:12-14

+ 2:28 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 18:14-15, 3 Пач. 1:50

+ 2:32 2 Пач. 3:27, 2 Пач. 20:10
+ 2:35 3 Пач. 4:4,
+ 2:36 2 Пач. 16:5-13
+ 2:37 2 Пач. 15:23
+ 2:39 1 Пач. 21:10, 1 Пач. 27:2
+ 2:44 2 Пач. 16:5-13
+ 2:45 ГӀакъилал рагӀаби 25:5

+ 3:1 3 Пач. 7:8, 3 Пач. 9:16, 3 Пач. 7:1, 3 Пач. 6:38, 3 Пач. 9:15, 3 Пач. 2:10

+ 3:3 3 Пач. 22:43
+ 3:5 3 Пач. 9:2
+ 3:8 Байб. 13:16
+ 3:9 ГӀакъилал рагӀаби 2:3-6, Якъ. 1:5

+ 3:12 3 Пач. 4:29-31, 3 Пач. 5:12, 3 Пач. 10:23,

+ 3:13 3 Пач. 10:14-29,

+ 3:15 Байб. 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Дан. 5:1, Мар. 6:21

+ 3:28 ГӀакъилал рагӀаби 16:10
+ 4:3 2 Пач. 8:16,
+ 4:4 3 Пач. 2:35, 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 20:25,
+ 4:6 2 Пач. 20:24, 3 Пач. 5:14, 3 Пач. 12:18
+ 4:13 3 Пач. 22:3,
+ 4:20 Байб. 22:17
+ 4:21 Байб. 15:18,
+ 4:26 3 Пач. 10:26,
+ 4:30 3 Пач. 3:12
+ 4:32 ГӀакъилал рагӀаби 1:1,
+ 4:34 3 Пач. 10:1,
+ 5:1 2 Пач. 5:11,
+ 5:5 2 Пач. 7:13,
+ 5:12 3 Пач. 3:12
+ 5:13 3 Пач. 9:15,
+ 5:14 3 Пач. 4:6
+ 6:12 2 Пач. 7:13, 2 Пач. 7:16
+ 6:16 3 Пач. 6:33
+ 6:18 3 Пач. 7:24
+ 6:36 3 Пач. 7:12,
+ 7:1 3 Пач. 9:10,
+ 7:2 3 Пач. 10:17-21
+ 7:8 3 Пач. 3:1,
+ 7:12 3 Пач. 6:36
+ 7:15 4 Пач. 25:16-17,
+ 7:23 4 Пач. 16:17
+ 7:24 3 Пач. 6:18
+ 7:47 4 Пач. 25:16,
+ 7:51 2 Пач. 8:11-12,
+ 8:1 2 Пач. 5:7-9
+ 8:7 3 Пач. 6:27,

+ 8:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:8

+ 8:14 2 Пач. 6:18
+ 8:16 2 Пач. 7:6-8,
+ 8:17 2 Пач. 7:2,
+ 8:19 2 Пач. 7:12-13
+ 8:25 2 Пач. 7:16, 3 Пач. 2:4
+ 8:27 Чап. 7:48, Чап. 17:24
+ 8:35 3 Пач. 17:1,
+ 8:36 1 Пач. 12:23
+ 8:39 Чап. 1:24

+ 8:46 ГӀакъилал рагӀаби 20:9, Якъ. 3:2, 1 Ин. 1:8-10, Рум. 3:23

+ 8:47 Дан. 9:4-5
+ 8:54 2 Пач. 6:18
+ 9:2 3 Пач. 3:5
+ 9:5 3 Пач. 2:4
+ 9:10 3 Пач. 6:38, 3 Пач. 7:1

+ 9:15 3 Пач. 5:13, 3 Пач. 7:1, 3 Пач. 7:51, 2 Пач. 5:9

+ 9:16 3 Пач. 3:1, 3 Пач. 7:8
+ 9:19 3 Пач. 4:26, 3 Пач. 10:26,
+ 9:22 3 Пач. 5:13
+ 9:24 3 Пач. 3:1, 3 Пач. 7:8, 2 Пач. 5:9
+ 9:26 3 Пач. 22:48
+ 9:27 3 Пач. 10:11
+ 9:28 Байб. 10:29,
+ 10:1 3 Пач. 4:34
+ 10:2 Мат. 12:42, Лук. 11:31
+ 10:9 2 Пач. 8:15
+ 10:11 3 Пач. 9:27-28
+ 10:17 3 Пач. 14:26, 3 Пач. 7:2
+ 10:21 3 Пач. 7:2
+ 10:22 Юнус 1:3
+ 10:23 3 Пач. 3:12-13,
+ 10:24 3 Пач. 4:34, 3 Пач. 10:1,
+ 10:26 3 Пач. 4:26, 3 Пач. 9:19
+ 11:4 3 Пач. 15:4,
+ 11:7 4 Пач. 23:13
+ 11:9 3 Пач. 3:5, 3 Пач. 9:2
+ 11:10 3 Пач. 9:6
+ 11:11 3 Пач. 11:31
+ 11:15 2 Пач. 8:13,
+ 11:23 2 Пач. 10:16
+ 11:24 2 Пач. 8:3, 2 Пач. 10:18
+ 11:27 2 Пач. 5:9, 3 Пач. 9:24

+ 11:29 3 Пач. 12:15, 3 Пач. 14:2, 3 Пач. 15:29,

+ 11:30 1 Пач. 15:27
+ 11:31 3 Пач. 11:11
+ 11:33 4 Пач. 23:13
+ 11:36 2 Пач. 21:17, 4 Пач. 8:20
+ 11:38 2 Пач. 7:16
+ 11:40 3 Пач. 14:25,
+ 12:2 3 Пач. 11:26, 3 Пач. 11:40
+ 12:4 3 Пач. 4:7, 3 Пач. 4:22, 3 Пач. 9:15
+ 12:13 ГӀакъилал рагӀаби 15:1
+ 12:15 3 Пач. 11:31
+ 12:16 2 Пач. 20:1
+ 12:18 3 Пач. 4:6, 3 Пач. 5:14
+ 12:28 4 Пач. 10:29, 4 Пач. 17:16,
+ 13:1 4 Пач. 23:17
+ 13:2 4 Пач. 23:15-16,
+ 13:6 Мар. 3:5, Якъ. 5:16
+ 13:24 3 Пач. 20:36
+ 13:34 3 Пач. 14:10
+ 14:2 3 Пач. 11:29-31
+ 14:3 1 Пач. 9:7-8
+ 14:7 3 Пач. 16:2
+ 14:8 3 Пач. 11:31
+ 14:9 3 Пач. 12:28,

+ 14:10 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8

+ 14:11 3 Пач. 16:4, 3 Пач. 21:24
+ 14:14 3 Пач. 15:27-30
+ 14:25 3 Пач. 11:40
+ 14:26 3 Пач. 10:17
+ 15:3 3 Пач. 11:4
+ 15:4 2 Пач. 21:17, 3 Пач. 11:36
+ 15:5 2 Пач. 11:3-17
+ 15:12 3 Пач. 14:24

+ 15:13 4 Пач. 23:4, 4 Пач. 23:6, 4 Пач. 23:12

+ 15:15 3 Пач. 7:51
+ 15:18 3 Пач. 14:26, 4 Пач. 12:18
+ 15:24 3 Пач. 22:2
+ 15:25 3 Пач. 14:20

+ 15:29 3 Пач. 14:10-11, 3 Пач. 14:14, 3 Пач. 21:21

+ 16:2 3 Пач. 14:7
+ 16:3 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:12
+ 16:4 3 Пач. 14:11, 3 Пач. 21:24
+ 16:9 4 Пач. 9:31
+ 16:12 3 Пач. 16:3
+ 16:15 3 Пач. 15:27
+ 16:30 3 Пач. 21:25

+ 16:31 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:20,

+ 16:32 4 Пач. 10:21
+ 17:9 Лук. 4:26
+ 17:21 4 Пач. 4:34-35, Чап. 20:10
+ 18:4 4 Пач. 9:7
+ 18:12 4 Пач. 2:16, Чап. 8:39
+ 18:21 4 Пач. 17:41,

+ 18:22 3 Пач. 19:10, 3 Пач. 19:14, 3 Пач. 19:18

+ 18:29 4 Пач. 4:31

+ 18:31 Байб. 32:28, Байб. 35:10, 4 Пач. 17:34

+ 18:36 1 Пач. 17:46
+ 18:40 4 Пач. 10:25
+ 18:45 Якъ. 5:18
+ 18:46 4 Пач. 3:15,
+ 19:3 Байб. 21:31
+ 19:4 Юнус 4:3, Юнус 4:8
+ 19:10 3 Пач. 18:4, Рум. 11:3
+ 19:14 3 Пач. 18:22
+ 19:15 4 Пач. 8:13-15
+ 19:16 4 Пач. 9:1-6, 4 Пач. 2:9-15
+ 19:17 4 Пач. 2:24,
+ 19:18 Рум. 11:4
+ 19:20 Лук. 9:61-62
+ 19:21 2 Пач. 24:22

+ 20:1 3 Пач. 15:18, 4 Пач. 6:24, 4 Пач. 8:7, 3 Пач. 16:24

+ 20:7 4 Пач. 5:7
+ 20:22 2 Пач. 11:1,
+ 20:26 1 Пач. 29:1
+ 20:34 3 Пач. 15:20
+ 20:36 3 Пач. 13:24
+ 20:39 4 Пач. 10:24
+ 20:40 Лук. 9:22
+ 21:2 1 Пач. 8:14
+ 21:4 3 Пач. 20:43
+ 21:8 2 Пач. 11:14
+ 21:17 3 Пач. 17:1
+ 21:19 3 Пач. 22:38, 4 Пач. 9:24-26
+ 21:21 4 Пач. 9:8, 4 Пач. 10:7
+ 21:22 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:11
+ 21:23 4 Пач. 9:10, 4 Пач. 9:36
+ 21:24 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 16:4

+ 21:25 3 Пач. 16:31, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:20

+ 21:26 Байб. 15:16, 4 Пач. 21:11
+ 21:29 4 Пач. 9:25, 4 Пач. 10:1-7
+ 22:2 3 Пач. 15:24
+ 22:4 4 Пач. 3:7
+ 22:6 3 Пач. 18:19
+ 22:7 4 Пач. 3:11

+ 22:19 Дан. 7:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:2

+ 22:25 3 Пач. 20:30
+ 22:30 4 Пач. 5:22
+ 22:38 3 Пач. 21:19
+ 22:41 3 Пач. 15:24
+ 22:43 3 Пач. 3:3, 3 Пач. 15:14
+ 22:46 3 Пач. 15:12
+ 22:47 2 Пач. 8:14, 4 Пач. 8:20
+ 22:48 3 Пач. 9:28,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=AVR

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Ж

7. З

8. И

9. К

10. КЪ

11. Л

12. М

13. Н

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. ТӀ

19. У

20. ХЪ

21. ЦӀ

22. Ш

23. Щ

24. Э

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян

Арфа

Ассирия – Месопотамиялъул шималияб рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб пачалихъ – ГӀизраилалъул вахӀшияб тушман. Ниневия гьелъул тахшагьарлъун кколаан. Цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасруялъул ахиралда, 722 соналда, Ассириялъ Шималияб ГӀизраил кверде босана ва ГӀизраилалъул гӀемерисеб халкъги асирлъуде ккана. Ассириялъ ГӀизраилалъул ракьалде жидерго пачалихъалдаса батӀи-батӀиял халкъал гочинаруна ва гьенир хутӀун рукӀарал гӀизраилал гьел халкъалгун журана. Ягьудияги (Къилбаялъулаб ГӀизраил) кверде босизе къеркьана ассириял, амма гьеб гьезухъа бажаричӀо. Хадубккун БетӀергьанас жаза гьабуна Ниневиялъе ва гьеб вавилонияз тӀубан щущахъ биххизабуна.

Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Цебе заманалда Ашерае гӀибадаталъе рарал бакӀазда, гьелъул сипат-суратги тӀад бекӀкӀарал, цӀулал хӀубал эхетулаан. Гьелъул дин тӀибитӀун букӀана тӀолабго НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда. Цо-цо биценазда гьей аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун ва Илу аллагьасул, яги БагӀалил (бетӀерав аллагь) лъадилъун йихьизаюн йиго. Гьединго гьей рикӀкӀунаан финикиязул шагьаразул – Тиралъул ва Сидоналъул – бетӀерай аллагьлъун. НекӀсияб КъотӀиялде балагьараб мехалъ, Ашерал дин гӀизраилазда гьоркьобгицин тӀибитӀун букӀин бихьула (бал. 3 Пач. 15:13; 18:19; 4 Пач. 21:7; 23:4, 6-7). Гьеб сабаблъун Аллагьас жаза гьабула гьезие.

Ашторат – рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан. (бал. 3 Пач. 11:5, 33; 4 Пач. 23:13).

БагӀал – гъугъадиялъул аллагь – ханааниязул бетӀерав аллагь. БагӀал абураб рагӀул магӀна ккола «бетӀергьан, хважаин» абураб. БагӀалие гӀибадат гьабизелъун бараб рокъоб, БагӀалил хъулухъчагӀаз «динияб хъахӀбалъи» гьабулаан – гьел божулаан гьединал ишаздалъун БагӀалил гуч цӀикӀкӀунин ва гьесда ах-хурзазул ва чӀагоябщиналъул бачӀин цӀикӀкӀинабизе кӀолин. НекӀсияб Палестинаялда тӀибитӀун букӀана БагӀалил дин, гӀизраилал гьенире гочиналде цебего. Гьенир рукӀарал халкъаздаса мисалги босун, гӀизраилалги къосун ккун БагӀалил дин гьабизе лъугьунаан. Амма гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб жо букӀана. ГӀизраилалъул пача Ахав БагӀалиде вуссинавуна Финикиялдаса ячарай гьесул лъадуца (бал. 3 Пач. 16:31-32). БетӀергьанасде мугъги рехун БагӀалил дин гьабиялдалъун гӀизраилаз кутакалда ццин бахъинабуна БетӀергьанасул.

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ – Цебе БетӀергьанасул Чадиралда букӀараб, хадубккун Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀана. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Капараталъул Къоялъ. (3 Пач. 6:23; Жугь. 9:3-5, 7)

Вавилон – НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалъул къилбаялъулаб рахъалда, цебесеб эраялъул 626–538 соназ щулалъараб кӀудияб ва цӀар рагӀараб шагьар – некӀсияб гучаб империялъул тахшагьар. Цебесеб эраялъул анкьабилеб гӀасруялда Вавилон лъугьана империялъул тахшагьарлъун, гьеб империялда жанибе ана Месопотамия, Сирия ва Палестина. Жиндаго чӀараб улкалъун Ягьудия цӀунизе Ягьудиялъул пачаби кигӀан къеркьаниги, Вавилоналъул аскараз щущахъ биххизабуна Иерусалим ва гӀемерисел ягьудиялги, асир гьарун, Вавилоналде рачун ана (цебесеб эраялъул 586 с.). ЦӀияб КъотӀиялъул заманалде Вавилон щущахъ биххизабун букӀана. Амма, Аллагьасул Калимаялда рекъон, Вавилон абураб рагӀул «Илбисалъул парччахӀлъи» абураб хъвалсараб магӀнаги буго; Вавилон лъугьуна мунагь-такъсиралъул ва квешабщиналъул гӀаламатлъун ва гьеб магӀнаялда гьеб рагӀи чанго нухалъ Инжилалдаги дандчӀвала.

ГанчӀал речӀчӀулеб алат

Давуд ва Голиаф

Жергъен

Зобалазул бо – НекӀсияб КъотӀиялда БЕТӀЕРГЬАН вихьизавула зобалазул боялъ сверун ккурав Зобалазул Пача хӀисабалда (бал. 3 Пач. 22:19). Гьединлъидал НекӀсияб КъотӀиялда къанагӀат гуро БетӀерг БЕТӀЕРГЬАН ьан «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН» абураб цӀаргун рехсолев вугев.

Иордан – Киннерет хӀорихъа байбихьун ЦӀамул ралъдалъе чвахулеб Палестинаялъул кӀудияб гӀор. ГӀемерисеб бакӀалда гьеб гӀор цӀакъго гӀебаб (30 метр), ялъуни гъваридаб гьечӀониги (3 – 3,5 метр), гьелъул чвахи хехаб ва лъаралмухъ кӀичӀ-кӀичӀараб буго. Гьеб Палестинаялъул бакъбаккул рахъалъулаб гӀорхъилъун ккола. Ханаан кверде босиналда цебе ГӀизраилаз гьеб гӀор бахана.

Кашиш – БетӀергьанасул Рокъоб Гьесие хъулухъалда вукӀунев чи. Къануналда рекъон, гӀицӀго Гьарунил агьлуялъул чагӀи толаан кашишзабилъун. КӀудияв кашишасе гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб бакӀалде жаниве ине – гьебги лъагӀалида жаниб цохӀо нухалъ, гьелъие бихьизабураб къоялъ (Капараталъул Къоялъ).

Къавм – цо чиясдасан лъугьараб халкъ. ГӀизраил халкъалъул кинабниги анцӀила кӀиго кӀудияб къавм буго. ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм лъугьана Якъубил (БетӀергьанас ГӀизраил абун цӀар лъурав) анцӀила кӀиго васасдасан: Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда, Иссахар, Зевулун, Юсуп, Бунямин, Дан, Нафтали, Гад ва Ашер (Байб. 35:23-26). ГӀемерисел бакӀазда Юсупил къавм гьесул кӀиго васасдалъун бихьизабун буго – Манассидалъун ва Ефраимидалъун (Байб. 41:51-52). Аллагьас гьезие кьезе къотӀи гьабураб ракь кверде босун хадуб, ГӀизраилалъул щибаб къавмалъе жинди-жиндир ракьазул бутӀа щвана, гӀицӀго Левийил къавм хутӀун. Левийил къавм БетӀергьанасе хъулухъалъе букӀине тӀаса бищун букӀиндал, хутӀарал къавмаз чӀезабизе кколаан гьезие къваригӀарабщинаб.

Сулейман хун хадуб ГӀизраил кӀийиде бикьана: Шималияб пачалихъ – ГӀизраил, ва Къилбаялъулаб пачалихъ – Ягьудия. Къилбаялъулаб пачалихъалда жанире ккана Ягьудал ва Буняминил къавмал. ХутӀараб анцӀго къавм Шималияб пачалихъалда гъорлъе ккана. Гьеб анцӀабго къавмалъул гӀемерисел чагӀи ассирияз асирлъуде росана ва Ассириялъул империялда гьезул лъалкӀ тӀагӀана.

КъотӀи – Аллагьасул Калимаялда жаниб бищунго цӀикӀкӀараб кӀвар кьола КъотӀиялде – БетӀергьанас гӀадамазулгун гьабураб КъотӀиялде. Гьеб КъотӀи тасдикъ гьабула къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун. Синай магӀарда Аллагьас Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраил халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Аварагзабаз цебеккун бицун букӀана Аллагьасдаги гӀадамаздаги гьоркьоб ЦӀияб КъотӀи букӀине бугин.

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад бекьараб цӀулал гьабураб гъамасалда – гӀизраилазул рухӀияб гӀумруялда жаниб гьеб бищун хирияблъун кколаан. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб анцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда эхетун месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъел – «каппорет»: жугьутӀазул мацӀалда «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари» ккола гьелъул магӀна. КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

КъотӀиялъул гъамас

Къурбан – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе хӀайванал къурбанлъун гьарулаан: гьел хъолаан, хадуб гьелъул бутӀа, ялъуни тӀубараб къаркъала, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб бутӀа кваналаан. Мусал заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе.

НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, цоги-цоги – ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул сайгъаталги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналъе. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасда ва инсанасда гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, такъсиралъул къурбан, гӀайибалъул къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, нияталъул къурбан, хъублъиялдаса рацӀцӀад гьарулеб къурбан ва гь. ц. Гьединго, БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

Къурбаналъе бакӀ – гӀадамаз БетӀергьанасе къурбаналъе кьолел хӀайванал, ролъ, чагъир, махӀгьуинал нахал ва гь. ц. тӀад рухӀизе БетӀергьанасул Рокъоб бараб ункъбокӀонаб бакӀ. Къурбаналъе бакӀалъул ункъабго рахъалда эхеде ритӀарал цӀутӀелал рукӀана, лълъаралин абулел. Къурбаналъе хъураб хӀайваналъул бутӀа, ялъуни гьелъул тӀубараб къаркъала къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан рахъу лъугьинегӀан; гьелъул кӀкӀуялдалъун ва махӀалдалъун БетӀергьанас гьеб къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда, аслияб къагӀидаялъ, кӀиго батӀияб къурбаналъе бакӀ бихьизабун буго: тӀоцебесеб – алат кӀутӀичӀеб ганчӀил бараб; кӀиабилеб – цӀулал бараб, тӀад маххги ккураб. Гьединго гьитӀинаб, тӀад меседги ккураб, къурбаналъе бакӀги букӀана Мукъадасаб бакӀалда лъун – тӀад махӀгьуинал нахал рухӀулеб.

Лира

Мажлисалъул Чадир – Мусал Къануналда рекъон, БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир.

БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чодрода жаниб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунаб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда – гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб месед тӀад ккураб къурбаналъе бакӀ, мукъадасал чадал лъолеб стол ва нахучирахъал. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбаналъе бакӀ ва «Ралъад» абун цӀар жинда лъураб хӀавуз. Мажлисалъул Чодрода жанив БетӀергьан Мусагун дандчӀвалаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилазда гьоркьов вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб Мажлисалъул Чадир. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда.

МугӀжизат – Аллагьасул Калимаялда жаниб гьедин абула тӀабигӀаталдалъун ялъуни инсанасдалъун ккараб кинаб бугониги хӀикматаб ишалда: гьединал ишаз БетӀергьанасул амруялъе нугӀлъи гьабула.

Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ – Иерусалималда БетӀергьанасе бараб Рукъ. Мусал заманалдаса нахъе гӀизраилаз БетӀергьанасе хъулухъалъе хӀалтӀизабураб Мажлисалъул Чодрол бакӀалда (гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 950 соналда) Сулейман пачаяс бана тӀоцебесеб БетӀергьанасул Рукъ. Вавилониял тӀаде кӀанцӀидал, Вавилоналъул пача Навуходоносорица щущахъ биххизабуна гьеб цебесеб эраялъул 587/586 сс. ва гьениб жаниб букӀараб багьаябщинаб къайи-къоноги хъамал гьабуна. Мукъадасаб Рукъалъул мухӀканаб баян кьолеб буго Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалда (3 Пач. 6:2–7:51).

Цебесеб эраялъул 536-леб соналъ, Вавилоналъул асирлъи ахиралде щведал, Персиялъул пача Кирица жугьутӀазе изну кьуна улкаялде тӀадруссине ва вавилонияз биххизабураб БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан базе. БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан бан лъугӀана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 520–515 сс.

ГӀизраилалъул халкъалъего бищун кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀлъун кколаан БетӀергьанасул Рукъ, ва гьезул тӀолабго гӀумруги гьелда бухьараб букӀана: гьенир гурони Аллагьасе къурбанал гьаризе бегьулароан ва аслиял диниял байрамазул къояз, гьел байрамал тӀоритӀизе, тӀолалго жугьутӀалги ракӀарулаан гьенире.

НатӀ – гӀага-шагарго 45 см., бащдаб метргӀанасеб роцен.

Пасха – гӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб къотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (гьебго Нисан) моцӀрол – гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀ – анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Пасха. Гьеб байрамалъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьагӀрил тӀубараб къаркъала бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Гьеб сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъварабщинаб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел бачӀинчӀо доб мехалда – мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана.

Пилистимал – цебесеб эраялъул анцӀила лъабабилеб ва анцӀила кӀиабилеб гӀасруялда, «ралъдал халкъалин» жидеда абулел халкъал гочун, жакъасеб Палестинаялъул къилбаялъулгун бакътӀерхьул рахъалда щулалъараб халкъ. Пахьул гӀасруялъул ахиралда НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда цо чанго цебетӀураб халкъги щущахъ биххизабун, гьениб чӀел гьабуна гьез. Гьез кодоре росана Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат абурал шагьарал ва Экрон абураб шагьар тӀадеги бана. Пилистимазул ватӀанлъун рикӀкӀуна Кафтор, ай, Крит, ялъуни Кипр. Пилистимазда «суннат гьабичӀел» абулаан, щайгурелъул ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъазда гьоркьоб гӀатӀидго тӀибитӀараб суннат гьабиялъул гӀадат гьезул букӀинчӀелъул. ГӀемерал соназ гӀизраилазул кӀудиял тушбабилъун рукӀана пилистимал, ахирги Давудица гьезда тӀад тӀубан бергьенлъи босизегӀан.

Ралъад – кашишзабаз БетӀергьанасе хъулухъалъе жалго рацӀцӀад гьаризе, хӀатӀал-кверал чуризе хӀалтӀизабулеб, кӀудияб ва гургинаб «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьеб букӀана анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гьебги Мукъадасаб рукъалъул азбаралда лъун букӀана. Гьелда гъоркь гьеб кквезе анцӀила кӀиго пахьул оцги лъун букӀана.

Рорхалъаби – ханааниязул халкъаз батӀи-батӀиял аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадаталъе ва зияратазе рорхалъабазда, чӀахӀиял гъутӀбузда гъоркь, ялъуни расалъиялда рарал бакӀал рукӀунаан. Гьединал бакӀазда, аслияб къагӀидаялъ, БагӀалил ва Ашерал дин гьабулаан. Гьенир Ашерал хӀубалги лъолаан ва гьезда цере къурбанал хъолаан; гьенибго хъахӀбалъи-пасалъиги гьабулаан, гьелдалъун ах-хуралъул ва гӀумруялъул щибаб рахъалъ бачӀин гьарзалъизе ва ракь цӀилъизе. Зама-заманалда гӀизраилалцин руссунаан гьеб диналде. Аллагьасул Калимаялда рекъон, гьел БетӀергьанасе кутакалда рихарал ишал руго ва, аварагзабиги гьоркьор ккун, Аллагьас гӀемераб нагӀана кьолеб буго гьединаб къагӀидаялъ дин гьабулел чагӀазе ва гьезие жазаги буго. ХӀакъав Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялъе НекӀсияб КъотӀиялда бихьизабун буго Иерусалималда бараб ва КъотӀиялъул гъамас жаниб лъураб БетӀергьанасул Рукъ. (бал. 4 Пач. 23:1-28)

Систр

Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

Сур

Терафимал – рукъалъул аллагьзабазул, ялъуни хварал умумузул сипатазда гьарурал, пал тӀамизе, хваразул рухӀазда кӀалъазе, ялъуни батӀи-батӀияб сихӀру гьабизе хӀалтӀизарулел ганчӀил, яги цӀулал ясикӀаби. (БетӀергьанасул Калимаялда бихьизабун буго гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб ва Гьес гьукъараб иш букӀин.) Ягьудиялъул пача Ёшиягьица гьукъун рукӀана: батӀи-батӀиял аллагьзабазде руссин, сихӀручилъи, хварал рухӀазда кӀалъай ва гьезда релълъарал хъубалщинал ишал, гьединго терафималги (бал. 4 Пач. 23:24).

ТӀубан бухӀулеб къурбан – щибго нахъе течӀого тӀубанго Аллагьасе кьолеб къурбан. Гьединаб къурбаналъе хъураб хӀайванго тӀубан Аллагьасе кьолаан, ай, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан щибго нахъе течӀого, рахъу лъугьинегӀан. Гьелъул зобалазде унеб кӀкӀуялдалъун ва гьуинаб махӀалдалъун БетӀергьанас къурбанги къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда рехсолезда гьоркьор тӀуран рухӀулел къурбанал бищунго кӀвар бугеллъун ккола.

Урим ва Туммим – Урим (нур) ва Туммим (камиллъи). Кисаялда релълъараб жо меседил рахсаца бан букӀунаан эфодалъул каранда ва гьелда жанир Аллагьасул амру лъазабизе хӀалтӀизарулел алатал рукӀунаан – Урим ва Туммим. ГӀалимзабаз абула гьездалъун можоро бахъулаанин, амма ракӀчӀун кин гьел хӀалтӀизарулел рукӀарабали абизе кӀоларо.

Хъерувимал – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (Байб. 3:24; 3 Пач. 6:23-28). БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасда, ялъуни халкъалда аскӀов вукӀиналда хурхун гӀемерал рехсола хъерувимал Аллагьасул Калимаялда; «Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувим эхетун букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рокъоре, гьеб КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цере рачӀунаан гӀизраилал. КъотӀиялъул гъамасалда тӀасан, гьеб кӀиго хъерувималда гьоркьосан кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда, Мусаги гьоркьов ккун.

ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – щибаб моцӀрол авалалда цӀияб моцӀ баккигун, жугьутӀаз тӀобитӀулеб динияб байрам. ЖугьутӀаз моцӀрол календарь хӀалтӀизабулаан. Гьеб къоялъе БетӀергьанас рихьизарурал къурбанал-сайгъаталги росун тӀобитӀулаан гьеб байрам.

Шамат къо – Ягьудиязул анкьил анкьабилеб къо, гьеб ккола хирияб БетӀергьанасе тӀокӀ гьабураб хӀалхьиялъул къо. Мусал Къануналда рекъон, шамат къоялъ гӀадамазда тӀадаб букӀана рахӀаталда, БетӀергьанасда цере как-диналде руссун рукӀине, Къанун цӀализе. Шамат къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьаби гьукъараб букӀана тӀолабго халкъалъе. ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, къо байбихьула бакътӀерхьуда. Гьединлъидал, шамат къо байбихьула рузман къоялъул бакътӀерхьуда ва шамат къоялъул бакътӀерхьуда ахиралде щола. Синагогаби раккаралдаса нахъе, гӀизраилал шамат къоялъ гьенире ракӀарула тӀагӀат-гӀибадаталъе.

ЩвантӀих

Эфод – хӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо кӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса. Пачабазул тӀахьазда батула кӀиго батӀияб эфод. Цо тӀад ретӀунеб эфод; кӀиабилеб, эфодин абулеб тӀагӀел (1 Пач. 14:3; 23:6, 9; 30:7). ТӀоцебесеб эфод тӀад ретӀуна, кӀиабилеб эфод «босула» ялъуни «борхула». Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалда (1 Пач. 2:28) бихьизабун буго «эфод боси» – кашишзабазул хӀалтӀабазул бищун кӀвар бугезул цояблъун букӀин.

Картаби (Пачазабазул тӀехь)

Картаби (Пачазабазул тӀехь)

1. Вавилоналъул империя

2. ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

3. ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

4. Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Картаби

Вавилоналъул империя

ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Table of Contents

- Пачазабазул тӀехь: 3 Пачаби

- Пачазабазул тӀехь

- ЦеберагӀи

- 3 Пачаби

- ЦеберагӀи
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

- РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

- Арфа
- Ассирия
- Ашера
- Ашторат
- БагӀал
- Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ
- Вавилон
- ГанчӀал речӀчӀулеб алат
- Давуд ва Голиаф
- Жергъен
- Зобалазул бо
- Иордан
- Кашиш
- Къавм
- КъотӀи
- КъотӀиялъул гъамас
- КъотӀиялъул гъамас
- Къурбан
- Къурбаналъе бакӀ
- Лира
- Мажлисалъул Чадир
- МугӀжизат
- Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ
- НатӀ
- Пасха
- Пилистимал
- Ралъад
- Рорхалъаби
- Систр

- Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

- Сур
- Терафимал
- ТӀубан бухӀулеб къурбан
- Урим ва Туммим
- Хъерувимал
- ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам
- Шамат къо
- ЩвантӀих
- Эфод

- Картаби (Пачазабазул тӀехь)

- Вавилоналъул империя
- ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал
- ГӀизраилалъул къавмазул ракьал
- Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи